การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุ (RFA) ใช้ความร้อนหยุดการส่งสัญญาณปวดของเส้นประสาทเล็ก ๆ ที่มาจากข้อต่อฟาเซ็ตของกระดูกสันหลัง เส้นประสาทเหล่านี้ค่อย ๆ งอกกลับ ผลจึงมักอยู่ได้ชั่วคราว และระยะเวลาต่างกันในแต่ละบุคคล ที่ YOUNIFY Clinic คลินิกแพทย์บูรณาการและเวลเนส (Healthy Aging & Wellness Center) ย่านสีลม กรุงเทพฯ อาจพิจารณาทำซ้ำได้เมื่อครั้งแรกช่วยได้จริง
ร่างบทความ รอแพทย์ตรวจทานและอนุมัติ ยังไม่เผยแพร่
สารบัญ
สรุปสำคัญ
- RFA ใช้ความร้อนหยุดเส้นประสาท medial branch ไม่ให้ส่งสัญญาณปวดจากข้อต่อฟาเซ็ต แต่เส้นประสาทงอกกลับได้ ผลจึงมักอยู่ได้ชั่วคราว
- ระยะเวลาที่อาการดีขึ้นต่างกันในแต่ละบุคคล และอาการมักค่อย ๆ ดีขึ้นในช่วงไม่กี่สัปดาห์
- การวินิจฉัยด้วยการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาท เทคนิคการทำ โรคของกระดูกสันหลังที่เป็นอยู่ และการฟื้นฟูร่างกาย ล้วนมีผลต่อผลลัพธ์
- ถ้าครั้งแรกช่วยได้ชัดเจน มักพิจารณาทำซ้ำได้
RFA อยู่ได้นานแค่ไหน
ผลของ RFA มักอยู่ได้ชั่วคราว และระยะเวลาต่างกันมาก บางคนสบายขึ้นได้หลายเดือน ขณะที่บางคนรู้สึกว่าอาการปวดเดิมกลับมาเร็วกว่านั้น
ข้อต่อฟาเซ็ต (facet joint) คือข้อต่อเล็ก ๆ ที่อยู่เป็นคู่ด้านหลังของกระดูกสันหลัง แต่ละข้อส่งสัญญาณปวดผ่านเส้นประสาทเล็ก ๆ สองเส้นที่เรียกว่า medial branch แพทย์เวชศาสตร์ความปวดของเราจะสอดเข็มเล็กไปวางข้างเส้นประสาทภายใต้การนำภาพด้วยเอกซเรย์ แล้วให้ความร้อนที่ปลายเข็มประมาณ 75–90 องศาเซลเซียส เส้นประสาทจะหยุดส่งสัญญาณปวด แต่ตัวข้อต่อเองไม่ได้ถูกเปลี่ยนแปลง ในหลายเดือนต่อมาเส้นประสาทจะค่อย ๆ งอกกลับ และอาการปวดอาจกลับมาได้ บางคนบรรเทาได้นานกว่านั้น
อะไรทำให้ผลของ RFA อยู่ได้นานหรือสั้น
ปัจจัยหลักมีสี่อย่าง คือ การวินิจฉัยที่แม่นยำ เทคนิคที่ละเอียด โรคของกระดูกสันหลังที่เป็นอยู่ และสิ่งที่คุณทำระหว่างที่อาการดีขึ้น
1. การวินิจฉัยที่แม่นยำ สำหรับอาการปวดหลังส่วนล่าง แนวทางของ NICE ประเทศอังกฤษแนะนำให้ทำ RFA เฉพาะเมื่อผลการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาท (diagnostic medial branch block) เป็นบวกแล้วเท่านั้น เราจึงตรวจด้วยการบล็อกก่อนเสมอ
2. เทคนิคการทำ เข็มต้องวางแนบไปตามเส้นประสาทในทุกระดับที่ยืนยันแล้ว และตรวจตำแหน่งด้วยเอกซเรย์
3. โรคของกระดูกสันหลังที่เป็นอยู่ ถ้าหมอนรองกระดูก รากประสาท ข้อต่อกระเบนเหน็บ (sacroiliac joint) หรือกล้ามเนื้อมีส่วนทำให้ปวดด้วย RFA จะช่วยได้เฉพาะส่วนที่มาจากข้อต่อฟาเซ็ต
4. การใช้ร่างกายและการฟื้นฟู ความแข็งแรง ท่าทาง และน้ำหนักตัว มีผลต่อการรับมือของกระดูกสันหลังเมื่อเส้นประสาทงอกกลับ
หลังจี้เส้นประสาท สัปดาห์และเดือนต่อ ๆ ไปเป็นอย่างไร
ผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านได้ในวันเดียว อาจเจ็บบริเวณที่ทำอยู่ไม่กี่วัน และอาการปวดมักค่อย ๆ ลดลงในสัปดาห์ต่อ ๆ มา
| ช่วงเวลา | สิ่งที่พบได้บ่อย | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| ไม่กี่วันแรก | เจ็บตรงจุดที่แทงเข็ม บางครั้งปวดเดิมกำเริบขึ้นช่วงสั้น ๆ หรือผิวบริเวณนั้นไวคล้ายถูกแดดเผา | เดินเบา ๆ ประคบเย็น และใช้ยาแก้ปวดตามคำแนะนำของแพทย์ |
| ช่วงหลายสัปดาห์แรก | หากได้ผล อาการปวดมักค่อย ๆ ลดลง | จดบันทึกอาการปวด และเริ่มท่าบริหารเบา ๆ ที่ได้รับ |
| หลายเดือนถัดมา | ช่วงที่อาการมักคงที่ที่สุด | สร้างความแข็งแรง ปรับท่าทาง และกลับไปทำกิจกรรมทีละขั้น |
| เมื่ออาการปวดกลับมา | ปวดเดิมอาจกลับมาเมื่อเส้นประสาทงอกกลับ | จดวันที่และลักษณะอาการ แล้วติดต่อเราเพื่อประเมิน |
ระหว่างที่ RFA ยังได้ผล ควรทำอะไร
RFA ถูกออกแบบมาเพื่อเปิดช่วงเวลาที่ปวดน้อยลง และช่วงนี้คือเวลาที่ดีในการสร้างความแข็งแรง
1. เดินทุกวัน และค่อย ๆ เพิ่มระยะทาง
2. ทำโปรแกรมออกกำลังกายตามคำแนะนำ สำหรับกล้ามเนื้อหลัง สะโพก หรือคอและบ่า
3. ปรับเก้าอี้ ความสูงของจอ และท่ายกของ
NICE ยังแนะนำโปรแกรมออกกำลังกายสำหรับอาการปวดหลังส่วนล่าง และเราใส่การออกกำลังกายไว้ในทุกแผนการดูแล
จี้เส้นประสาท ทำซ้ำได้ไหม
ได้ มักพิจารณาทำซ้ำได้เมื่อครั้งแรกช่วยบรรเทาอาการได้ชัดเจน และอาการปวดกลับมาในตำแหน่งและลักษณะเดิม
แนวทางของสหราชอาณาจักรระบุว่าเส้นประสาทอาจงอกใหม่ได้ตามเวลา จึงต้องทำซ้ำ และงานวิจัยยังอยู่ระหว่างหาความถี่ที่เหมาะสม ก่อนทำซ้ำ เราจะดูว่าครั้งแรกช่วยได้มากและนานแค่ไหน อาการปวดเปลี่ยนไปหรือไม่ และมีอาการใหม่หรือต้องตรวจภาพเพิ่มหรือไม่ ถ้าลักษณะอาการเปลี่ยนไป อาจต้องฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทอีกครั้ง ถ้าครั้งแรกไม่ช่วยเลย เราจะหาต้นตอความปวดอื่นแทน สำหรับอาการปวดคอ อ่านเพิ่มที่จี้เส้นประสาทรักษาปวดคอ
ฉีดคลื่นวิทยุแบบพัลส์ต่างจาก RFA อย่างไร
การฉีดคลื่นวิทยุแบบพัลส์ที่รากประสาท (pulsed radiofrequency หรือ PRF) ปล่อยพลังงานเป็นช่วงสั้น ๆ ทำให้เนื้อเยื่อไม่ร้อนมาก จึงมุ่งปรับการทำงานของเส้นประสาท ไม่ได้สร้างรอยจี้
คลื่นวิทยุแบบพัลส์ควบคุมอุณหภูมิที่ปลายเข็มให้ต่ำพอที่จะไม่สร้างรอยจี้ด้วยความร้อน จึงออกแบบมาเพื่อลดการส่งสัญญาณปวดโดยไม่ทำลายเส้นประสาท เพราะเส้นประสาทยังทำงานต่อ PRF จึงมักใช้กับปัญหาที่ต่างออกไป เช่น อาการปวดร้าวลงแขนหรือขาจากรากประสาทที่ระคายเคือง ส่วน RFA ใช้กับอาการปวดจากข้อต่อฟาเซ็ตที่ยืนยันด้วยการบล็อกแล้ว
อาการแบบไหนต้องพบแพทย์ทันที
ไปห้องฉุกเฉินทันที ถ้าปวดคอหรือปวดหลังร่วมกับ
- แขนหรือขาอ่อนแรงขึ้นใหม่
- ควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้
- ชาบริเวณรอบก้นและฝีเย็บ
- มีไข้ร่วมกับปวดหลัง หรือจุดที่แทงเข็มแดงและมีหนองหลังทำหัตถการ
- ปวดหลังจากหกล้มหรืออุบัติเหตุรุนแรง
- น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ทรงตัวลำบากหรือใช้มือทำงานละเอียดได้แย่ลงอย่างที่ไม่เคยเป็น
กรณีที่เราอาจแนะนำว่ายังไม่ควรทำหัตถการ
เราอาจแนะนำไม่ให้ทำ RFA หรือให้รอก่อน เมื่อ
- ยังจัดการยาต้านการแข็งตัวของเลือดได้ไม่ปลอดภัย
- มีการติดเชื้อที่ยังไม่หาย
- ตั้งครรภ์ เพราะต้องใช้เอกซเรย์นำภาพ
- ยังไม่ได้ยืนยันต้นตอความปวดด้วยการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาท
- เบาหวานยังคุมได้ไม่ดี และมีการพิจารณาใช้ยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์ร่วมด้วย
- คาดหวังให้ RFA อย่างเดียวแก้ปัญหาได้ในระยะยาว โดยไม่ออกกำลังกายหรือฟื้นฟูร่างกาย
มุมมองแพทย์
[รอ approve] ที่คลินิกของเรา เราบอกตั้งแต่ก่อนจี้ครั้งแรกว่าเส้นประสาทมักงอกกลับ คำถามจึงไม่ใช่ว่าอาการจะกลับมาไหม แต่คือจะรับมืออย่างไรเมื่อกลับมา เราขอให้คุณจดว่าอาการเริ่มดีขึ้นเมื่อไรและเริ่มปวดกลับเมื่อไร และใช้ช่วงที่ปวดน้อยลงสร้างความแข็งแรง เมื่ออาการกลับมา เราตรวจใหม่ก่อนเสมอ ถ้าปวดที่เดิมในลักษณะเดิม และครั้งแรกช่วยได้ชัดเจน การทำซ้ำมักสมเหตุสมผล แต่ถ้าลักษณะอาการเปลี่ยนไป เราจะกลับไปเริ่มที่การวินิจฉัย ไม่ใช่จี้ซ้ำตามความเคยชิน
ตัวอย่างสมมติ
ตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ผู้ป่วยจริง: พนักงานออฟฟิศคนหนึ่งปวดหลังส่วนล่างจากข้อต่อฟาเซ็ตสองข้อ ซึ่งยืนยันด้วยการบล็อกแล้ว หลังจี้เส้นประสาท อาการค่อย ๆ ดีขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์ต่อมา และใช้หลายเดือนต่อมาทำโปรแกรมสร้างความแข็งแรง ต่อมาอาการปวดแบบเดิมกลับมาที่ตำแหน่งเดิม แพทย์ดูบันทึกอาการ ตรวจหลังอีกครั้ง และพูดคุยว่าการทำซ้ำเหมาะสมหรือไม่
ขั้นตอนต่อไป
1. ส่งผล MRI หรือเอกซเรย์ ประวัติอาการสั้น ๆ และวันที่เคยทำ RFA (ถ้ามี)
2. แพทย์เวชศาสตร์ความปวดของเราประเมินข้อมูล
3. คุณได้รับแผนการรักษาและใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษร
4. ถ้าเหมาะสม ทำหัตถการที่คลินิกสีลม เดินจาก BTS ศาลาแดง 5 นาที
5. เราติดตามผลจากบันทึกอาการและโปรแกรมออกกำลังกายของคุณ
ส่งผลตรวจภาพและประวัติอาการสั้น ๆ ให้แพทย์ประเมินทาง LINE (https://lin.ee/5MIGher) ดูข้อมูลเพิ่มที่หน้าจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุ และบริการดูแลอาการปวดเรื้อรัง
คำถามที่พบบ่อย
จี้เส้นประสาทอยู่ได้กี่เดือน
ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน บางคนสบายขึ้นได้หลายเดือน ขณะที่บางคนรู้สึกว่าปวดกลับมาเร็วกว่านั้นเมื่อเส้นประสาทงอกกลับ เราขอให้คุณจดบันทึกอาการ เพื่อให้ผลของตัวคุณเอง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย เป็นตัวกำหนดการตัดสินใจครั้งต่อไป
ทำซ้ำครั้งที่สองจะได้ผลเหมือนครั้งแรกไหม
ถ้าครั้งแรกช่วยได้ชัดเจน และอาการกลับมาในลักษณะเดิม การทำซ้ำใช้หลักการเดียวกับครั้งแรก แต่ไม่สามารถสัญญาผลได้ เราจึงดูผลของครั้งแรกและตรวจร่างกายอีกครั้งก่อนแนะนำ
ต้องฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทใหม่ก่อนทำซ้ำไหม
ไม่เสมอไป ถ้าครั้งแรกช่วยได้ชัดเจนและปวดที่ตำแหน่งเดิม อาจทำซ้ำได้โดยไม่ต้องบล็อกใหม่ แต่ถ้าอาการย้ายตำแหน่งหรือเปลี่ยนไป อาจแนะนำให้บล็อกอีกครั้งเพื่อยืนยันต้นตอ
จี้เส้นประสาทในกรุงเทพฯ ราคาเท่าไร เบิกประกันได้ไหม
ที่ YOUNIFY การจี้เส้นประสาทที่ให้บริการคือแบบหล่อเย็น (Cooled RFA) ราคาเริ่มต้น 280,000 บาท ราคาจริงประเมินโดยทีมแพทย์หลังการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาท เราเตรียมใบรายงานแพทย์และใบเสร็จแยกรายการให้คุณใช้เคลมประกันเอง อ่านเพิ่มที่ค่าใช้จ่าย RFA และการฉีดยาเข้าช่องเหนือไขสันหลัง
หลังจี้เส้นประสาท ออกกำลังกายได้ไหม
ได้ แต่ค่อยเป็นค่อยไป ช่วงไม่กี่วันแรกมักแนะนำให้เดินเบา ๆ แล้วเริ่มโปรแกรมสร้างความแข็งแรงเมื่ออาการเจ็บลดลง การยกของหนักและกีฬาหนักค่อย ๆ กลับมาทำทีละขั้น ตามความรู้สึกของคุณและคำแนะนำของแพทย์
ถ้าจี้เส้นประสาทแล้วไม่ดีขึ้นเลย ทำอย่างไร
อาจแปลว่าข้อต่อที่จี้ไม่ใช่ต้นตอหลัก หรือมีโครงสร้างอื่นเกี่ยวข้องด้วย การทำซ้ำแบบเดิมจึงไม่ค่อยสมเหตุสมผล แพทย์จะทบทวนการวินิจฉัย และพิจารณาต้นตออื่น เช่น หมอนรองกระดูก รากประสาท หรือข้อต่อกระเบนเหน็บ
แหล่งอ้างอิง
- Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). National Institute for Health and Care Excellence (NICE), via NCBI Bookshelf, 2016, updated 2020.
- Lumbar radiofrequency facet joint denervation. Academy of Medical Royal Colleges, Evidence-Based Interventions programme, 2020.
- Strand NH, et al. Advances in radiofrequency ablation: mechanism of action and technology. Annals of Palliative Medicine, 2024 (DOI 10.21037/apm-23-457).
หมายเหตุทางการแพทย์
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการรุนแรง อาการเปลี่ยนเร็ว หรือมีภาวะฉุกเฉิน ควรพบแพทย์ทันที
ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเข้ารับบริการ
อยากรู้ว่าแผนดูแลแบบไหนเหมาะกับคุณ?
ส่งรายละเอียดอาการ ประวัติสุขภาพ ยาหรือหัตถการที่เคยทำ และเป้าหมายที่ต้องการ ทีมงานจะช่วยนัดหมายเพื่อประเมินกับแพทย์
ปรึกษาอาการกับ YOUNIFY Clinic