ปวดคอเรื้อรังไม่ผ่าตัด "จี้เส้นประสาท" (Medial Branch Block & RFA) คืออะไร เหมาะกับใคร ทำอย่างไร ผลอยู่ได้นานแค่ไหน อธิบายโดยทีมแพทย์ YOUNIFY Clinic สีลม
สารบัญ
สรุปสำคัญ
- การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุ (RFA) เป็นหัตถการแผลเล็ก ใช้เข็มนำภาพเอกซเรย์ ไม่ต้องผ่าตัด สำหรับปวดคอเรื้อรังจากข้อต่อฟาเซ็ต และมักกลับบ้านได้ในวันเดียว
- โดยทั่วไปทีมแพทย์จะทำการฉีดบล็อกวินิจฉัย (Medial Branch Block) ก่อน เพื่อยืนยันว่าข้อต่อฟาเซ็ตเป็นต้นตอจริง ก่อนพิจารณาทำ RFA
- ผลของ RFA แตกต่างกันในแต่ละบุคคล มักบรรเทาได้หลายเดือนถึงราวหนึ่งปีหรือมากกว่า และเนื่องจากเส้นประสาทงอกกลับได้ อาการอาจกลับมาและทำซ้ำได้ RFA จึงมุ่งบรรเทาอาการ ไม่ใช่ทำให้โรคหายขาด
ปวดคอจากข้อต่อฟาเซ็ตคืออะไร ทำไมจึงเรื้อรัง
ปวดคอจากข้อต่อฟาเซ็ต คืออาการปวดที่มีต้นตอจากข้อต่อเล็ก ๆ ด้านหลังกระดูกคอ เมื่อข้อต่อเหล่านี้เสื่อมหรืออักเสบ จะส่งสัญญาณปวดผ่านเส้นประสาทเล็ก ๆ ที่เรียกว่า medial branch ทำให้ปวดคอตื้อ ๆ ปวดร้าวขึ้นท้ายทอยหรือลงบ่า และมักปวดมากขึ้นเวลาเงยหน้าหรือหันคอ
กระดูกคอแต่ละปล้องเชื่อมกันด้วยข้อต่อฟาเซ็ตด้านหลัง ความเสื่อมจากอายุ อุบัติเหตุ หรือท่าทางซ้ำ ๆ อย่างการก้มมองจอนาน ๆ ทำให้ข้อต่อเหล่านี้อักเสบ เมื่อเป็นเรื้อรังมักไม่ตอบสนองต่อยาแก้ปวดทั่วไปได้ดีนัก เพราะต้นตออยู่ที่ตัวข้อต่อและเส้นประสาทที่นำสัญญาณปวดโดยตรง จึงต้องอาศัยการดูแลที่เจาะจงตำแหน่งมากขึ้น หากยังไม่แน่ใจว่าปวดคอของคุณมาจากสาเหตุใด อ่านภาพรวมได้ที่ปวดคอเรื้อรัง รักษายังไงดี
Medial Branch Block (การฉีดบล็อกวินิจฉัย) คืออะไร
Medial Branch Block (MBB) คือการฉีดยาชาปริมาณเล็กน้อยไปยังเส้นประสาท medial branch โดยใช้เครื่องเอกซเรย์นำภาพ (fluoroscopy) เพื่อความแม่นยำ จุดประสงค์คือยืนยันว่าข้อต่อฟาเซ็ตเป็นต้นตอของอาการจริงหรือไม่ ก่อนตัดสินใจทำการจี้เส้นประสาท
หากหลังฉีดแล้วอาการปวดลดลงชัดเจนชั่วคราว แสดงว่าข้อต่อฟาเซ็ตน่าจะเป็นต้นตอ และผู้ป่วยมีแนวโน้มตอบสนองต่อการจี้เส้นประสาทได้ดี MBB จึงทำหน้าที่เป็นทั้งเครื่องมือวินิจฉัยและด่านคัดกรองก่อนทำ RFA — เป็นแนวทางหาให้เจอแล้วค่อยรักษา ที่ช่วยให้การรักษาตรงจุดมากขึ้น และหลีกเลี่ยงการทำหัตถการที่ไม่จำเป็น
การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุ (RFA) ทำงานอย่างไร
Radiofrequency Ablation (RFA) คือการใช้คลื่นความถี่วิทยุสร้างความร้อนที่ปลายเข็มขนาดเล็ก เพื่อลดการนำสัญญาณปวดของเส้นประสาท medial branch ที่ยืนยันแล้วว่าเป็นต้นตอ เมื่อสัญญาณปวดถูกลดลง อาการปวดคอจากข้อต่อฟาเซ็ตจึงบรรเทาลง โดยไม่ต้องผ่าตัดและไม่มีแผลเย็บ
- ทำภายใต้การนำภาพด้วยเอกซเรย์ ใช้ยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยรู้สึกตัวตลอด
- สอดเข็มขนาดเล็กไปยังตำแหน่งเส้นประสาทเป้าหมาย ไม่มีการผ่าตัด ไม่มีแผลเย็บ
- ใช้เวลาไม่นาน และผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านได้ในวันเดียว
- ใช้เครื่องมือที่ได้มาตรฐานสากล ภายใต้การดูแลของทีมแพทย์
ผลของ RFA อยู่ได้นานแค่ไหน
ผลของการจี้เส้นประสาทแตกต่างกันในแต่ละบุคคล โดยทั่วไปอาการที่บรรเทาอาจคงอยู่ได้หลายเดือนไปจนถึงประมาณหนึ่งปีหรือมากกว่าในบางราย ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและลักษณะของโรค
สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจคือ เส้นประสาท medial branch สามารถงอกกลับได้ตามธรรมชาติ ดังนั้นอาการปวดอาจกลับมาได้เมื่อเวลาผ่านไป ในกรณีเช่นนี้สามารถพิจารณาทำซ้ำได้ RFA จึงเป็นแนวทางที่มุ่งช่วยบรรเทาอาการและช่วยให้ใช้ชีวิตได้ดีขึ้น มากกว่าการทำให้โรคหายไปเอง
ใครเหมาะ / ไม่เหมาะกับการจี้เส้นประสาทคอ
อาจเหมาะกับ: ผู้ที่ปวดคอเรื้อรังจากข้อต่อฟาเซ็ต ที่อาการยังไม่ดีขึ้นหลังการดูแลแบบอนุรักษ์ (ปรับพฤติกรรม กายภาพบำบัด ยา) และมีผลตอบสนองดีต่อการฉีดบล็อกวินิจฉัย (MBB)
อาจไม่เหมาะ หรือต้องประเมินเพิ่มเติม: ผู้ที่อาการปวดมีต้นตอจากสาเหตุอื่น เช่น หมอนรองกระดูกคอทับเส้นประสาท ที่มีอาการชาหรืออ่อนแรงลงแขน ผู้ที่มีภาวะติดเชื้อ มีปัญหาการแข็งตัวของเลือด หรือตั้งครรภ์ — ความเหมาะสมจะพิจารณาเป็นรายบุคคลหลังการตรวจประเมินและภาพถ่ายทางรังสี
ความปลอดภัยและการดูแลหลังทำ
การจี้เส้นประสาทเป็นหัตถการแผลเล็กที่ทำกันแพร่หลาย โดยทั่วไปผู้ป่วยส่วนใหญ่ฟื้นตัวไว อย่างไรก็ตาม เช่นเดียวกับทุกหัตถการ อาจมีผลข้างเคียงชั่วคราวได้ เช่น เจ็บบริเวณที่ทำ ปวดเพิ่มขึ้นช่วงสั้น ๆ ก่อนจะดีขึ้น หรือผลข้างเคียงอื่นที่พบไม่บ่อย ทีมแพทย์จะอธิบายความเสี่ยงและข้อควรระวังอย่างตรงไปตรงมาก่อนทำ พร้อมให้คำแนะนำการดูแลตัวเองและนัดติดตามผล
สรุป
หัตถการนี้เป็นส่วนหนึ่งของบริการเวชศาสตร์ความปวด (Pain Medicine) ของ YOUNIFY ซึ่งดูแลอาการปวดคอ–หลังเรื้อรังด้วยหัตถการแบบใช้เข็มนำภาพ ไม่ต้องผ่าตัด และดูแลโดยทีมแพทย์ หากอยากทราบว่าค่าใช้จ่ายคิดจากอะไรบ้าง อ่านได้ที่ค่าใช้จ่ายหัตถการปวดหลัง–ปวดคอ หากต้องการประเมินว่าอาการของคุณเหมาะกับแนวทางนี้หรือไม่ ติดต่อเรา เพื่อนัดปรึกษาเบื้องต้นได้ ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล
คำถามที่พบบ่อย
จี้เส้นประสาทปวดคอเจ็บไหม?
ทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยส่วนใหญ่รู้สึกไม่สบายเพียงเล็กน้อยระหว่างทำ และกลับบ้านได้ในวันเดียว
ผลอยู่ได้นานแค่ไหน?
แตกต่างกันในแต่ละบุคคล โดยทั่วไปอาจบรรเทาได้หลายเดือนถึงราวหนึ่งปีหรือมากกว่าในบางราย และสามารถทำซ้ำได้หากอาการกลับมา
ต้องทำ Medial Branch Block ก่อนทุกครั้งไหม?
โดยทั่วไปทีมแพทย์จะทำการฉีดบล็อกวินิจฉัยก่อน เพื่อยืนยันว่าข้อต่อฟาเซ็ตเป็นต้นตอจริง ก่อนพิจารณาทำ RFA
จี้เส้นประสาทแทนการผ่าตัดได้ไหม?
เป็นคนละแนวทางกัน RFA เหมาะกับอาการปวดจากข้อต่อฟาเซ็ต ส่วนการผ่าตัดพิจารณาในบางภาวะ เช่น เส้นประสาทถูกกดทับที่มีอาการชัดเจน ทีมแพทย์จะช่วยประเมินว่าแนวทางใดเหมาะกับคุณ
แหล่งอ้างอิง
- Percutaneous radio-frequency neurotomy for chronic cervical zygapophyseal-joint pain (New England Journal of Medicine, 1996 (Lord SM, et al.))
- Neck Pain: Clinical Practice Guidelines, Revision 2017 (JOSPT) (Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 2017)
หมายเหตุทางการแพทย์
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือรักษาโดยแพทย์ หากมีอาการรุนแรง อาการเปลี่ยนเร็ว หรือมีภาวะฉุกเฉิน ควรพบแพทย์ทันที
ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเข้ารับบริการ
อยากรู้ว่าแผนดูแลแบบไหนเหมาะกับคุณ?
ส่งรายละเอียดอาการ ประวัติสุขภาพ ยาหรือหัตถการที่เคยทำ และเป้าหมายที่ต้องการ ทีมงานจะช่วยนัดหมายเพื่อประเมินกับแพทย์
ปรึกษาอาการกับ YOUNIFY Clinic