ปวดข้อต่อฟาเซ็ต: ฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาท และจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุแบบหล่อเย็น (Cooled RFA)

ปวดข้อต่อฟาเซ็ตคืออะไร

อาการปวดข้อต่อฟาเซ็ตคืออาการปวดที่เริ่มจากข้อต่อฟาเซ็ต (facet joint) ซึ่งเป็นข้อต่อเล็ก ๆ ที่อยู่เป็นคู่ ตรงจุดที่กระดูกสันหลังแต่ละข้อต่อกับข้อถัดไปทางด้านหลัง

ข้อต่อฟาเซ็ตเป็นข้อต่อที่มีน้ำไขข้อ (synovial joint) แบบเดียวกับข้อเข่าหรือข้อนิ้ว ทำหน้าที่นำทางและจำกัดการก้ม แอ่น และบิดของกระดูกสันหลัง เมื่อเสื่อม ใช้ท่าทางไม่เหมาะ หรือรับแรงมากเกินไป ข้อต่อนี้อาจอักเสบระคายเคือง และส่งสัญญาณปวดผ่านเส้นประสาทเล็ก ๆ สองเส้นในแต่ละระดับ ที่เรียกว่าเส้นประสาท medial branch

อาการของปวดข้อต่อฟาเซ็ตเป็นอย่างไร

อาการที่พบบ่อยคือปวดตื้อ ๆ ข้างเดียวหรือสองข้างของแนวกระดูกสันหลัง ปวดมากขึ้นเมื่อขยับบางท่าและหลังพักนาน

• ปวดหลังส่วนล่าง อาจร้าวไปที่ก้น ขาหนีบ หรือต้นขา และมักไม่เลยเข่าลงไป
• ปวดคอ อาจร้าวไปทางไหล่หรือหลังส่วนบน
• ตึงแข็งมากขึ้นช่วงเช้า หรือหลังนั่งนิ่ง ๆ นาน
• ปวดมากขึ้นเมื่อแอ่นหลัง บิดตัว หรือหันศีรษะ

ถ้าปวดแปล๊บร้าวลงใต้เข่าหรือลงแขน ร่วมกับชาหรือเป็นเหน็บ มักบ่งชี้ไปทางรากประสาทถูกระคายเคืองมากกว่า ซึ่งต้องประเมินอีกแบบหนึ่ง

ทำไมต้องฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทก่อน

ต้องฉีดยาวินิจฉัยก่อนเพราะภาพถ่ายทางรังสีบอกไม่ได้ว่าข้อไหนเป็นต้นตอของอาการปวด ข้อต่อฟาเซ็ตเสื่อมบนเอกซเรย์และ MRI พบได้บ่อยแม้ในคนที่ไม่มีอาการปวดเลย

การฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทเป็นการทดสอบที่ช่วยชี้ทาง ถ้าทำให้เส้นประสาท medial branch ชาแล้วอาการปวดเดิมลดลงชัดเจนในช่วงสั้น ๆ แสดงว่าข้อต่อเหล่านั้นน่าจะเป็นต้นตอสำคัญ สำหรับปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง แนวทางของประเทศอังกฤษแนะนำให้ทำการจี้ทำลายเส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุเฉพาะหลังผลการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทเป็นบวกแล้วเท่านั้น แพทย์บางท่านฉีดทดสอบ 2 ครั้งคนละวันเพื่อลดโอกาสผลบวกลวง (ทำไมเราตรวจด้วยการบล็อกก่อน)

การฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาททำอย่างไร

การฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทคือการฉีดยาชาเฉพาะที่ไปข้างเส้นประสาท medial branch ภายใต้การนำภาพ ใช้เวลาไม่นาน และผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านได้ในวันเดียว

1. นอนคว่ำ หรือนอนตะแคงโดยมีที่รองรับคอ

2. ฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณผิวหนัง

3. แพทย์เวชศาสตร์ความปวดของเราใช้เอกซเรย์ฟลูออโรสโคปี (fluoroscopy) นำเข็มเล็กไปวางข้างเส้นประสาทแต่ละเส้น แล้วฉีดยาชาเฉพาะที่ปริมาณเล็กน้อย

4. พักสักครู่ ลองขยับท่าที่มักทำให้ปวด และจดบันทึกระดับความปวดในช่วงหลายชั่วโมงหลังจากนั้น

ผลอยู่ได้ไม่นานเพราะยาชาหมดฤทธิ์ ซึ่งเป็นเรื่องที่คาดไว้แล้ว การฉีดนี้เป็นการทดสอบ ไม่ใช่การรักษาขั้นสุดท้าย ราคาเริ่มต้น 22,000 บาท

Cooled RFA คืออะไร และเหมาะกับใคร

การจี้เส้นประสาทด้วยคลื่นวิทยุแบบหล่อเย็น (Cooled RFA) เป็นหัตถการผ่านเข็ม สำหรับผู้ที่ได้รับการยืนยันแล้วว่าปวดจากข้อต่อฟาเซ็ต จากผลการฉีดยาวินิจฉัยเส้นประสาทที่เป็นบวก

Cooled RFA ใช้เข็มคลื่นวิทยุที่มีน้ำหล่อเย็นไหลเวียนอยู่ภายใน ทำให้แพทย์สร้างบริเวณรักษารอบเส้นประสาทเป้าหมายได้กว้างกว่า RFA แบบทั่วไป โดยที่อุณหภูมิปลายเข็มต่ำกว่า เส้นประสาท medial branch ที่ได้รับการรักษาจะส่งสัญญาณปวดน้อยลง ส่วนตัวข้อต่อไม่ได้ถูกเปลี่ยนแปลง บางการศึกษารายงานว่าบริเวณรักษาที่มีลักษณะกลมช่วยให้ครอบคลุมเส้นประสาทได้จากหลายมุมของเข็ม สถานพยาบาลอื่นอาจมีการรักษาด้วยคลื่นวิทยุรูปแบบอื่น ที่ YOUNIFY Clinic ทางเลือกสำหรับปวดข้อต่อฟาเซ็ตคือ Cooled RFA

แพทย์เวชศาสตร์ความปวดของเราทำภายใต้ยาชาเฉพาะที่ ร่วมกับยาช่วยให้ผ่อนคลายแบบอ่อน ๆ หรือไม่ก็ได้ โดยใช้ฟลูออโรสโคปีนำเข็มไปวางข้างเส้นประสาทแต่ละเส้นที่ยืนยันแล้ว ตรวจตำแหน่งด้วยเอกซเรย์ แล้วจึงปล่อยพลังงานรักษา ผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านได้ในวันเดียว Cooled RFA ราคาเริ่มต้น 280,000 บาท ยืนยันในใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษรหลังการประเมิน

หลังทำ Cooled RFA พักฟื้นอย่างไร

ผู้ป่วยส่วนใหญ่กลับบ้านได้ในวันเดียว อาจเจ็บบริเวณที่แทงเข็มอยู่ไม่กี่วัน และอาการปวดมักค่อย ๆ ลดลง ไม่ได้ดีขึ้นทันที

บางคนอาจปวดแบบเดิมมากขึ้นช่วงสั้น ๆ หรือผิวหนังบริเวณที่ทำรู้สึกไวคล้ายโดนแดดเผา ถ้าได้รับยาช่วยให้ผ่อนคลาย ควรมีคนพากลับบ้าน และไม่ควรขับรถในวันนั้น ช่วงที่ปวดน้อยลงคือเวลาที่ควรสร้างความแข็งแรง ปรับท่าทาง และกลับไปทำกิจกรรมด้วยโปรแกรมออกกำลังกายที่มีผู้แนะนำ

Cooled RFA ช่วยบรรเทาปวดได้นานแค่ไหน

ผลอยู่ได้ชั่วคราว เพราะเส้นประสาทที่ได้รับการรักษาจะค่อย ๆ งอกกลับ และระยะเวลาต่างกันในแต่ละบุคคล

ในการศึกษา ระยะเวลาที่อาการดีขึ้นแตกต่างกันในแต่ละคน การศึกษาย้อนหลังหนึ่งเรื่องเกี่ยวกับ Cooled RFA สำหรับปวดข้อต่อฟาเซ็ตหลังส่วนล่าง รายงานว่าอาการดีขึ้นชัดเจนเมื่อติดตามผลที่ 2 ถึง 6 เดือน และบางคนเริ่มมีอาการปวดกลับมาบางส่วนในช่วง 6 ถึง 12 เดือน ถ้าครั้งแรกช่วยได้ชัดเจนและปวดแบบเดิมกลับมา สามารถทำ Cooled RFA ซ้ำได้หลังแพทย์ทบทวนอาการ ส่วนความถี่ที่เหมาะสมในการทำซ้ำยังอยู่ระหว่างการศึกษา

มีความเสี่ยงอะไรบ้าง

ทั้งสองหัตถการเป็นหัตถการแผลเล็กผ่านเข็ม แต่ไม่มีหัตถการใดที่ไม่มีความเสี่ยงเลย แพทย์จะอธิบายความเสี่ยงที่เกี่ยวกับคุณก่อนให้ความยินยอม

• เจ็บหรือช้ำบริเวณที่แทงเข็ม หรือปวดแบบเดิมมากขึ้นชั่วคราว
• ผิวหนังบริเวณที่ทำชาหรือไวต่อสัมผัสหลัง Cooled RFA
• พบไม่บ่อย: ติดเชื้อ เลือดออก หรือแพ้ยา
• ได้รับรังสีเอกซเรย์ปริมาณเล็กน้อยจากฟลูออโรสโคปี

อาการแบบไหนต้องพบแพทย์ทันที

ไปห้องฉุกเฉินทันทีถ้าปวดคอหรือปวดหลังร่วมกับ:

• แขนหรือขาอ่อนแรงขึ้นใหม่
• กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้
• ชาบริเวณก้นและรอบอวัยวะเพศ (บริเวณที่นั่ง)
• มีไข้ร่วมกับปวดหลัง หรือแผลที่แทงเข็มแดงและมีหนอง
• ปวดหลังจากล้มหรือได้รับอุบัติเหตุรุนแรง
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

กรณีที่เราอาจแนะนำว่ายังไม่ควรทำหัตถการ

เราอาจแนะนำให้ยังไม่ฉีดยาวินิจฉัยหรือทำ Cooled RFA หรือให้รอก่อน เมื่อ:

• ยังจัดการยาละลายลิ่มเลือดได้ไม่ปลอดภัย
• มีการติดเชื้ออยู่
• ตั้งครรภ์ เพราะต้องใช้เอกซเรย์นำทาง
• ยังไม่ได้ยืนยันต้นตอของอาการปวดด้วยการฉีดยาวินิจฉัย
• เบาหวานยังควบคุมไม่ได้ และกำลังพิจารณาฉีดสเตียรอยด์
• คาดหวังว่าหัตถการอย่างเดียวจะแก้ปัญหาได้ถาวร โดยไม่ออกกำลังกายหรือฟื้นฟูร่างกาย

มุมมองแพทย์

ขั้นตอนต่อไป

1. ส่งผล MRI หรือเอกซเรย์ และประวัติอาการปวดสั้น ๆ

2. แพทย์เวชศาสตร์ความปวดของเราประเมินข้อมูล

3. คุณได้รับแผนการรักษาและใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษร

4. ถ้าเหมาะสม ทำการฉีดยาวินิจฉัย และทำ Cooled RFA หากผลเป็นบวก ที่คลินิกสีลม เดินจาก BTS ศาลาแดง 5 นาที

5. เราติดตามผลจากบันทึกอาการปวดและโปรแกรมออกกำลังกายของคุณ

ส่งผลตรวจภาพและประวัติอาการสั้น ๆ ให้แพทย์ประเมินทาง LINE (https://lin.ee/5MIGher) มีทีมตอบข้อความออนไลน์ตลอด 24 ชั่วโมง คลินิกเปิดทุกวัน 11:00–20:00 น. และมีล่ามและผู้ประสานงานครบทุกภาษาที่เว็บไซต์รองรับ ดูข้อมูลเพิ่มที่หน้าปวดหลัง ปวดคอ และบริการดูแลอาการปวดเรื้อรัง