ข้อเข่าเสื่อมรักษายังไงไม่ต้องผ่าตัด? ทางเลือกและ GAE

รักษาข้อเข่าเสื่อมได้โดยไม่ต้องผ่าตัดไหม

คำตอบคือได้ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ โดยเฉพาะข้อเข่าเสื่อมระยะต้นถึงปานกลาง แนวทางสากลแนะนำให้เริ่มจากการรักษาแบบไม่ผ่าตัดก่อนเสมอ และเก็บการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าไว้สำหรับรายที่อาการรุนแรงและไม่ตอบสนองต่อการรักษาอื่น การผ่าตัดจึงไม่ใช่ทางเลือกแรกสำหรับคนส่วนใหญ่

หัวใจของการรักษาแบบไม่ผ่าตัดที่มีหลักฐานหนักแน่นที่สุดคือการลดน้ำหนักและการออกกำลังกาย ทุกครั้งที่เดิน ข้อเข่าต้องรับแรงหลายเท่าของน้ำหนักตัว การลดน้ำหนักเพียงไม่กี่กิโลกรัมจึงช่วยลดแรงกดและอาการปวดได้จริง ส่วนการออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อต้นขาช่วยพยุงข้อและชะลอการเสื่อม

• ลดน้ำหนัก: ลดแรงกดที่ข้อเข่าและลดปวดได้จริง
• ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพก: พยุงข้อ ชะลอการเสื่อม
• กายภาพบำบัดและปรับกิจกรรม: ใช้ข้ออย่างถูกวิธี ลดการบาดเจ็บซ้ำ

ยาและอาหารเสริม: อะไรช่วยได้จริง

สำหรับยาแก้ปวด แนวทางแนะนำให้เริ่มจากยาทากลุ่ม NSAIDs ที่ข้อเข่าก่อน เพราะได้ผลดีและผลข้างเคียงต่อร่างกายน้อยกว่ายารับประทาน ส่วนยา NSAIDs ชนิดกิน ควรใช้ในขนาดต่ำสุดและช่วงสั้นที่สุด โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคไต โรคกระเพาะ หรือโรคหัวใจ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ต่อเนื่อง

ส่วนอาหารเสริมยอดนิยมอย่างกลูโคซามีนและคอนดรอยติน หลักฐานโดยรวมยังไม่ชัดเจนและผลไม่สม่ำเสมอ บางคนรู้สึกดีขึ้น บางคนไม่ต่างจากยาหลอก โดยทั่วไปถือว่าปลอดภัยและลองใช้ได้ แต่ไม่ควรคาดหวังว่าจะทดแทนการลดน้ำหนักและการออกกำลังกายซึ่งเป็นฐานหลัก

• ยาทา NSAIDs ที่เข่า: ทางเลือกแรกที่ปลอดภัยกว่ายากิน
• NSAIDs ชนิดกิน: ใช้ขนาดต่ำสุด ช่วงสั้นสุด ระวังในโรคไต/กระเพาะ/หัวใจ
• กลูโคซามีน/คอนดรอยติน: หลักฐานไม่ชัด ลองได้แต่ไม่ใช่ตัวหลัก

ฉีดข้อเข่า: HA สเตียรอยด์ และความจริงเรื่อง PRP / Growth factor

การฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่า (Hyaluronic acid) อาจช่วยบรรเทาอาการได้ในบางคนแต่ผลโดยรวมยังปานกลางและไม่แน่นอน ส่วนการฉีดสเตียรอยด์ช่วยลดปวดได้เร็วในระยะสั้นเมื่อข้อกำเริบอักเสบ แต่ไม่ควรฉีดบ่อยเพราะอาจส่งผลเสียต่อกระดูกอ่อนในระยะยาว

สำหรับการฉีด PRP (เกล็ดเลือดเข้มข้น) สเต็มเซลล์ และ Growth factor ที่กำลังได้รับความนิยม สิ่งที่ต้องพูดกันตรง ๆ คือหลักฐานทางวิชาการยังไม่ชัดเจนและไม่สม่ำเสมอ งานวิจัยมีคุณภาพและวิธีเตรียมที่แตกต่างกันมาก ทำให้สรุปผลได้ยาก แนวทางการรักษาหลักหลายฉบับจึงยังไม่แนะนำให้ใช้เป็นมาตรฐาน หากสนใจควรเข้าใจว่าเป็นการรักษาที่ผลลัพธ์ยังไม่แน่นอนและมีค่าใช้จ่ายสูง

รู้จัก GAE: การอุดเส้นเลือดข้อเข่า ทางเลือกไม่ผ่าตัด

GAE หรือ Genicular Artery Embolization คือการรักษาข้อเข่าเสื่อมโดยแพทย์รังสีร่วมรักษา ผ่านการใส่สายสวนขนาดเล็กเข้าทางหลอดเลือด แล้วอุดเส้นเลือดฝอยผิดปกติที่ไปเลี้ยงเยื่อบุข้อที่อักเสบ ซึ่งเป็นต้นเหตุหนึ่งของอาการปวดเรื้อรัง เมื่อลดเลือดที่ไปเลี้ยงบริเวณอักเสบ อาการปวดจึงลดลงได้ โดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดข้อ

จุดเด่นของ GAE คือเป็นหัตถการแผลเล็กระดับเข็ม ไม่ต้องดมยาสลบทั้งตัว มักทำแบบไปกลับหรือพักสังเกตอาการสั้น ๆ และฟื้นตัวเร็ว จึงเหมาะกับผู้ที่ปวดเข่าเรื้อรังจากข้อเสื่อมที่ยังไม่ดีขึ้นจากการรักษาพื้นฐาน แต่ยังไม่อยากหรือยังไม่ถึงขั้นผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า ทั้งนี้ความเหมาะสมต้องประเมินจากภาพถ่าย ตำแหน่งที่ปวด และสุขภาพโดยรวมเป็นรายบุคคล

• แผลเล็กระดับเข็ม ไม่ต้องผ่าตัดเปิดข้อ ไม่ต้องดมยาสลบทั้งตัว
• ลดเลือดที่ไปเลี้ยงเยื่อบุข้อที่อักเสบ จึงช่วยลดปวดเรื้อรัง
• เหมาะกับผู้ที่รักษาพื้นฐานแล้วไม่ดีขึ้น แต่ยังไม่อยากผ่าตัดเปลี่ยนข้อ

แล้วควรเลือกทางไหน และเมื่อไรควรพบแพทย์

การรักษาข้อเข่าเสื่อมที่ดีเป็นแบบขั้นบันได เริ่มจากฐานที่มีหลักฐานหนักแน่นคือการลดน้ำหนักและออกกำลังกาย เสริมด้วยยาเมื่อจำเป็น หากยังปวดเรื้อรังจึงพิจารณาหัตถการอย่าง GAE ก่อนไปถึงการผ่าตัด การเลือกที่เหมาะสมที่สุดขึ้นกับระยะของโรค ความรุนแรงของอาการ และเป้าหมายของแต่ละคน

ควรพบแพทย์เมื่อปวดเข่าเรื้อรังเกิน 1–2 เดือน เดินหรือขึ้นบันไดลำบาก เข่าบวมหรือฝืด หรือเคยรักษาด้วยกายภาพและยาแล้วยังไม่ดีขึ้น การประเมินโดยทีมแพทย์ที่ดูแลได้ครบตั้งแต่การรักษาพื้นฐานไปจนถึงหัตถการเฉพาะทางอย่าง GAE จะช่วยให้ได้แผนการรักษาที่เหมาะกับคุณที่สุด