ปวดเข่าเกิดจากอะไร? สาเหตุที่พบบ่อยและวิธีสังเกตข้อเข่าเสื่อม

ปวดเข่าเกิดจากอะไรได้บ้าง

อาการปวดเข่าไม่ได้มาจากสาเหตุเดียว ข้อเข่าเป็นข้อที่รับน้ำหนักมากและใช้งานตลอดเวลา จึงเสี่ยงต่อทั้งการเสื่อม การบาดเจ็บ และการอักเสบ การรู้ว่าปวดจากอะไรเป็นก้าวแรกที่สำคัญ เพราะแต่ละสาเหตุมีแนวทางดูแลที่ต่างกัน

ในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือข้อเข่าเสื่อม ซึ่งเป็นการสึกของกระดูกอ่อนผิวข้ออย่างช้า ๆ ส่วนในคนอายุน้อยหรือผู้ที่เล่นกีฬา มักเกิดจากการบาดเจ็บของเอ็น หมอนรองข้อ หรือเอ็นอักเสบจากการใช้งานซ้ำ ๆ มากกว่า

• ข้อเข่าเสื่อม: กระดูกอ่อนสึก ปวดแบบค่อยเป็นค่อยไป พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่
• เอ็นหรือหมอนรองข้อบาดเจ็บ: มักปวดทันทีหลังบิดหรือกระแทก อาจมีบวมและเข่าไม่มั่นคง
• เอ็นอักเสบและการใช้งานหนัก: ปวดเฉพาะจุด มักสัมพันธ์กับกิจกรรมหรือกีฬา
• น้ำหนักตัวมากเกินไป: เพิ่มแรงกดที่ข้อและเร่งการเสื่อม
• ข้ออักเสบและปวดร้าว: เช่น รูมาตอยด์ เกาต์ หรือปวดร้าวจากสะโพกและหลัง

จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นข้อเข่าเสื่อม

ข้อเข่าเสื่อมมักมีลักษณะเฉพาะที่ช่วยแยกจากสาเหตุอื่นได้ อาการมักค่อย ๆ เป็นมากขึ้นในช่วงหลายเดือนถึงหลายปี ปวดมากขึ้นเมื่อเดินนาน ขึ้นลงบันได หรือหลังใช้งาน และดีขึ้นเมื่อพัก มักมีเสียงกรอบแกรบในข้อและฝืดตอนเช้าที่หายภายในไม่กี่นาที

ต่างจากการบาดเจ็บเฉียบพลัน ที่มักเริ่มปวดทันทีหลังบิด กระแทก หรือหกล้ม และอาจมีบวมเร็ว เข่าล็อกหรือรู้สึกไม่มั่นคง ส่วนข้ออักเสบจากภูมิคุ้มกันอย่างรูมาตอยด์ มักฝืดตอนเช้านานเกิน 30 นาที และเป็นหลายข้อพร้อมกัน การสังเกตรูปแบบเหล่านี้ช่วยให้พอเดาสาเหตุได้ แต่การวินิจฉัยที่แน่นอนควรให้แพทย์ประเมิน

สาเหตุที่ต้องระวังและอาการเตือน

ปวดเข่าส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่มีบางสาเหตุที่ต้องรีบพบแพทย์ เช่น การติดเชื้อในข้อที่มักมีไข้ ข้อบวมแดงร้อนมาก และปวดรุนแรง หรือเกาต์ที่กำเริบเฉียบพลัน รวมถึงข้ออักเสบรูมาตอยด์ที่ทำลายข้อได้หากไม่รักษา

อีกจุดที่มักถูกมองข้ามคืออาการปวดร้าว บางครั้งต้นเหตุจริงอยู่ที่สะโพกหรือหลังส่วนล่างแต่ปวดร้าวมาที่เข่า การมองข้ามอาจทำให้รักษาผิดจุด หากปวดเข่าร่วมกับอาการผิดปกติที่ชัดเจน ควรให้แพทย์ตรวจเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

ดูแลอย่างไรดี และ GAE เข้ามาช่วยตรงไหน

ไม่ว่าปวดเข่าจากสาเหตุใด ฐานของการดูแลที่มีหลักฐานดีที่สุดสำหรับข้อเข่าเสื่อมคือการลดน้ำหนักและออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า ร่วมกับการใช้ยาแก้ปวดอย่างเหมาะสม ส่วนการฉีด PRP สเต็มเซลล์ และ Growth factor ที่กำลังนิยม หลักฐานยังไม่ชัดเจนและไม่สม่ำเสมอ จึงยังไม่ใช่การรักษามาตรฐาน

สำหรับผู้ที่ปวดเข่าเรื้อรังจากข้อเสื่อมและยังไม่ดีขึ้นจากการรักษาพื้นฐาน แต่ยังไม่อยากหรือยังไม่ถึงขั้นผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า การอุดเส้นเลือดข้อเข่า (GAE) เป็นทางเลือกแบบไม่ผ่าตัด แผลเล็กระดับเข็ม ที่ช่วยลดการอักเสบและอาการปวดในผู้ที่เหมาะสม การประเมินโดยทีมแพทย์ที่ดูแลได้ครบตั้งแต่พื้นฐานจนถึงหัตถการเฉพาะทางจะช่วยให้ได้แผนที่เหมาะกับคุณ

• ฐานหลัก: ลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย และใช้ยาแก้ปวดอย่างเหมาะสม
• PRP / สเต็มเซลล์ / Growth factor: หลักฐานยังไม่ชัดเจน ไม่ใช่มาตรฐาน
• GAE: ทางเลือกไม่ผ่าตัดสำหรับปวดเรื้อรังที่ยังไม่ดีขึ้น ก่อนถึงการผ่าตัด