Những nguyên nhân thường gặp của đau khớp gối — từ thoái hóa khớp, tổn thương dây chằng và sụn chêm, viêm gân, quá tải, đến thừa cân, viêm khớp tự miễn và đau lan — cùng cách nhận biết thoái hóa khớp và các lựa chọn chăm sóc từ cơ bản đến GAE cho đau mạn tính.
Nội dung
Điểm Chính Cần Nhớ
- Đau khớp gối có nhiều nguyên nhân. Ở người trưởng thành, thường gặp nhất là thoái hóa khớp, sau đó là tổn thương dây chằng và sụn chêm, viêm gân do quá tải, và thừa cân.
- Thoái hóa khớp thường đau từ từ, nặng dần khi vận động, kèm tiếng lạo xạo và cứng khớp buổi sáng ngắn — khác với chấn thương cấp tính vốn đau ngay sau sự cố.
- Nền tảng có bằng chứng tốt nhất là giảm cân và tập luyện. Với đau do thoái hóa khớp mạn tính không cải thiện, nút mạch khớp gối (GAE) là lựa chọn không phẫu thuật đáng cân nhắc trước khi thay khớp.
Điều gì có thể gây đau khớp gối
Đau khớp gối hiếm khi chỉ do một nguyên nhân. Khớp gối chịu tải nặng và được sử dụng liên tục, nên dễ bị mài mòn, chấn thương lẫn viêm. Biết nguyên nhân gây đau là bước đầu quan trọng, vì mỗi nguyên nhân cần một cách tiếp cận khác nhau.
Ở người trưởng thành và người lớn tuổi, nguyên nhân thường gặp nhất là thoái hóa khớp — sự mài mòn dần của sụn trên bề mặt khớp. Ở người trẻ hoặc người vận động nhiều, nguyên nhân thường là tổn thương dây chằng, sụn chêm, hoặc viêm gân do lặp lại quá mức.
- Thoái hóa khớp: sụn mòn, đau tăng dần, nguyên nhân thường gặp nhất ở người trưởng thành
- Tổn thương dây chằng hoặc sụn chêm: thường đau đột ngột sau xoay vặn hay va chạm, kèm sưng hoặc lỏng gối
- Viêm gân và quá tải: đau khu trú, thường liên quan đến hoạt động hoặc thể thao
- Thừa cân: làm tăng tải trọng lên khớp và đẩy nhanh quá trình mài mòn
- Viêm khớp tự miễn hoặc đau lan: ví dụ viêm khớp dạng thấp, gút, hoặc đau lan từ hông hay cột sống
Làm sao biết đó có phải thoái hóa khớp
Thoái hóa khớp có một số đặc điểm giúp phân biệt với các nguyên nhân khác. Triệu chứng thường tích lũy trong nhiều tháng đến nhiều năm, nặng lên khi đi bộ lâu, lên cầu thang hoặc vận động nhiều, và dịu đi khi nghỉ. Thường có tiếng lạo xạo trong khớp và cứng khớp buổi sáng hết trong vài phút.
Điều này khác với chấn thương cấp tính, vốn thường đau ngay sau khi xoay vặn, va chạm hay té ngã, có thể sưng nhanh, kẹt khớp hoặc lỏng gối. Viêm khớp do miễn dịch như viêm khớp dạng thấp thường gây cứng khớp buổi sáng kéo dài hơn 30 phút và ảnh hưởng nhiều khớp cùng lúc. Nhận ra những kiểu hình này gợi ý nguyên nhân, nhưng chẩn đoán chắc chắn nên do bác sĩ đưa ra.
| Đặc điểm | Thoái hóa khớp | Chấn thương cấp |
|---|---|---|
| Khởi phát đau | Từ từ, qua nhiều tháng đến nhiều năm | Ngay sau sự cố |
| Yếu tố khởi phát | Đi bộ lâu, cầu thang, vận động nhiều | Xoay vặn, va chạm, té ngã |
| Tiếng trong khớp | Lạo xạo mạn tính | Tiếng bựt hoặc rắc lúc chấn thương |
| Cứng khớp | Ngắn, vài phút buổi sáng | Do sưng sau chấn thương |
| Độ vững | Thường vững nhưng đau khi chịu lực | Có thể lỏng hoặc kẹt khớp |
Những nguyên nhân cần lưu ý và dấu hiệu cảnh báo
Phần lớn đau khớp gối không nguy hiểm, nhưng một số nguyên nhân cần được xử trí sớm — chẳng hạn nhiễm trùng khớp, thường kèm sốt, khớp sưng đỏ nóng rõ và đau dữ dội, hoặc đợt gút cấp, cũng như viêm khớp dạng thấp có thể phá hủy khớp nếu không điều trị.
Một điểm nữa hay bị bỏ sót là đau lan. Đôi khi nguồn gốc thật sự nằm ở hông hoặc thắt lưng, nhưng cơn đau lan xuống gối. Bỏ qua điều này có thể dẫn đến điều trị sai vị trí. Nếu đau khớp gối kèm những triệu chứng bất thường rõ ràng, hãy đi khám để tìm đúng nguyên nhân.
Dấu hiệu nhiễm trùng
Khớp sưng, đỏ, nóng kèm đau dữ dội và sốt cần được xử trí y tế sớm.
Viêm khớp tự miễn
Cứng khớp buổi sáng hơn 30 phút, ảnh hưởng nhiều khớp, cần làm thêm xét nghiệm.
Đau lan
Nguồn gốc có thể ở hông hoặc cột sống, cơn đau lan xuống đến gối.
Cách xử trí và vị trí của GAE
Dù nguyên nhân là gì, nền tảng có bằng chứng tốt nhất cho thoái hóa khớp vẫn là giảm cân và tập luyện để mạnh cơ quanh gối, cùng với thuốc giảm đau phù hợp. Còn tiêm PRP, tế bào gốc và các yếu tố tăng trưởng đang ngày càng phổ biến thì bằng chứng vẫn chưa rõ ràng và không nhất quán, nên chưa phải là điều trị chuẩn.
Với người bị đau gối mạn tính do thoái hóa khớp không cải thiện sau chăm sóc nền tảng, nhưng chưa sẵn sàng hoặc chưa cần thay khớp, nút mạch khớp gối (GAE) là lựa chọn không phẫu thuật, chỉ qua một mũi kim, giúp giảm viêm và giảm đau ở những trường hợp phù hợp. Được đánh giá bởi đội ngũ có thể chăm sóc trọn dải lựa chọn, từ cơ bản đến thủ thuật chuyên sâu, sẽ giúp bạn tìm ra kế hoạch phù hợp.
- Nền tảng cốt lõi: giảm cân, tập luyện và thuốc giảm đau phù hợp
- PRP / tế bào gốc / yếu tố tăng trưởng: bằng chứng chưa rõ — chưa phải điều trị chuẩn
- GAE: lựa chọn không phẫu thuật cho đau mạn tính không cải thiện, trước khi phẫu thuật
Câu hỏi thường gặp
Kiểu đau gối nào là đáng lo?
Nếu đau dữ dội, gối sưng đỏ nóng, có sốt, không thể chịu lực, gối biến dạng, hoặc kẹt cứng không cử động được, hãy đi khám sớm. Đau mạn tính nặng dần kéo dài hơn 1–2 tháng cũng nên được kiểm tra để tìm nguyên nhân.
Đau do thoái hóa khớp khác đau do chấn thương thế nào?
Thoái hóa khớp thường đau từ từ, nặng lên khi vận động và hay kèm tiếng lạo xạo. Chấn thương thường đau ngay sau khi xoay vặn hoặc va chạm, có thể sưng nhanh, lỏng hoặc kẹt khớp. Nếu không chắc, hãy để bác sĩ thăm khám.
Cân nặng có thật sự liên quan đến đau khớp gối không?
Rất liên quan. Mỗi bước đi, khớp gối phải chịu nhiều lần trọng lượng cơ thể, nên thừa cân làm tăng tải và đẩy nhanh mài mòn. Giảm được vài ký cũng thật sự giúp giảm đau.
Ai đau gối cũng cần chụp X-quang không?
Không phải lúc nào cũng cần. Bác sĩ sẽ cân nhắc triệu chứng, tuổi và thăm khám trước. Nếu nghi ngờ thoái hóa khớp hoặc có chấn thương rõ, X-quang hoặc hình ảnh khác có thể được chỉ định để xác nhận và lên kế hoạch điều trị đúng.
Tài liệu tham khảo
- OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis (Osteoarthritis and Cartilage, 2019)
- 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee (Arthritis & Rheumatology, 2020)
Lưu Ý Y Khoa
Bài viết này chỉ mang tính thông tin chung và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu triệu chứng nặng, thay đổi nhanh hoặc cấp bách, hãy đi khám ngay.
Kết quả có thể khác nhau ở mỗi người. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi điều trị.
Quý khách muốn biết kế hoạch chăm sóc nào phù hợp với mình?
Chia sẻ triệu chứng, tiền sử sức khỏe, thuốc đang dùng hoặc các thủ thuật đã thực hiện trước đây và mục tiêu cá nhân của Quý khách. Đội ngũ của chúng tôi có thể hỗ trợ sắp xếp buổi đánh giá y khoa.
Tư vấn cùng YOUNIFY Clinic