Vai đông cứng (viêm dính bao khớp vai) thường trải qua ba giai đoạn chồng lấn: giai đoạn đau, giai đoạn cứng khớp và giai đoạn hồi phục. Cơn đau và tình trạng cứng khớp thường tự giảm dần theo thời gian, nhưng có thể mất nhiều tháng đến nhiều năm. Tại YOUNIFY Clinic, Trung tâm Lão hóa Khỏe mạnh và Chăm sóc Sức khỏe Toàn diện (Healthy Aging & Wellness Center) ở Silom, Bangkok, Thái Lan, việc chăm sóc được thiết kế để giúp giảm đau và duy trì vận động của vai trong suốt quá trình này.
Nội dung
Điểm Chính Cần Nhớ
- Vai đông cứng xảy ra khi bao khớp quanh khớp vai bị viêm, sau đó dày lên, căng và co rút lại, làm vai cử động kém đi ở mọi hướng.
- Bệnh thường qua ba giai đoạn chồng lấn: đau, cứng khớp và hồi phục; thời gian của mỗi giai đoạn khác nhau rất nhiều giữa từng người.
- Cơn đau và tình trạng cứng khớp thường giảm dần theo thời gian, nhưng có thể mất nhiều tháng đến nhiều năm, và một số người còn hạn chế vận động nhẹ.
- Không cần chỉ chờ đợi: thuốc giảm đau, vật lý trị liệu, và ở người bệnh phù hợp là tiêm thuốc hoặc thủ thuật dưới hướng dẫn hình ảnh, có thể giúp dễ chịu hơn và cử động tốt hơn.
- Chẩn đoán trước tiên, vì rách chóp xoay, thoái hóa khớp vai hoặc đau lan từ cổ có thể có biểu hiện tương tự.
- Nếu việc với tay cài dây an toàn, cài áo lót hoặc nhấc túi lên giá cao bắt đầu khiến vai đau và cứng, quý khách có thể đang bị vai đông cứng. Việc vai dần dần "khóa lại" mà không rõ lý do dễ gây lo lắng. Điều đáng yên tâm là bệnh này đã được y học hiểu khá rõ, và thường cải thiện theo thời gian khi được chăm sóc phù hợp.
Vai đông cứng là gì?
Vai đông cứng là tình trạng bao khớp vai bị viêm, sau đó căng và co rút lại, gây đau và làm giảm tầm vận động của vai. Bao khớp (joint capsule) là lớp mô liên kết bao bọc và bảo vệ khớp vai như một chiếc "ống tay áo". Khi lớp này dày lên và co rút, khớp mất khả năng trượt bình thường, nên cả vận động lẫn sự thoải mái đều bị ảnh hưởng.
Một đặc điểm quan trọng là vai bị hạn chế cử động cả khi quý khách tự nâng tay lẫn khi có người khác nâng giúp. Về mặt y khoa, cả vận động chủ động (active) và vận động thụ động (passive) đều bị giới hạn. Tình trạng "cứng ở mọi hướng" này là điểm giúp phân biệt vai đông cứng với nhiều vấn đề khác ở vai.
Ai dễ bị vai đông cứng?
Trong nhiều trường hợp, không tìm được nguyên nhân rõ ràng gây vai đông cứng. Thông tin của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) nêu hai tình huống có liên quan:
- Từng bị chấn thương hoặc phẫu thuật khiến không thể cử động tay bình thường trong một thời gian;
- Mắc bệnh đái tháo đường; hiện chưa rõ vì sao có mối liên quan này, vì vậy người bệnh đái tháo đường nên tái khám định kỳ đầy đủ.
Bị vai đông cứng không có nghĩa là quý khách đã làm gì sai, và cũng không chỉ do "ít vận động" gây ra.
Vai đông cứng có mấy giai đoạn, triệu chứng từng giai đoạn là gì?
Vai đông cứng thường có ba giai đoạn chồng lấn: giai đoạn đau (freezing), giai đoạn cứng khớp (frozen) và giai đoạn hồi phục (thawing). Thời gian của mỗi giai đoạn khác nhau rất nhiều giữa từng người, vì vậy nên xem đây là quy luật chung chứ không phải lịch trình cố định.
Giai đoạn 1: Giai đoạn đau (freezing stage)
Cơn đau tăng dần, thường nặng hơn vào ban đêm, khiến khó nằm nghiêng về bên vai đau. Vai bắt đầu cử động hạn chế. Giai đoạn này có thể kéo dài vài tháng. Vì cơn đau là chủ yếu, việc chăm sóc thường tập trung vào kiểm soát đau và cử động nhẹ nhàng trong mức chịu đựng được.
Giai đoạn 2: Giai đoạn cứng khớp (frozen stage)
Cơn đau có thể giảm phần nào, nhưng tình trạng cứng trở thành vấn đề chính. Các việc hằng ngày như với tay ra sau lưng, chải tóc hoặc mặc áo khoác trở nên thực sự khó khăn. Giai đoạn này thường cũng kéo dài vài tháng, và điều quan trọng là giữ được tầm vận động nhiều nhất trong mức cơ thể cho phép.
Giai đoạn 3: Giai đoạn hồi phục (thawing stage)
Tầm vận động dần trở lại. Sự cải thiện này diễn ra chậm, có thể mất nhiều tháng hoặc lâu hơn. Nhiều người lấy lại được phần lớn khả năng vận động, trong khi một số người vẫn còn hạn chế nhẹ.
| Giai đoạn | Biểu hiện rõ nhất | Giấc ngủ | Trọng tâm chăm sóc |
|---|---|---|---|
| 1. Đau (freezing) | Đau âm ỉ sâu trong vai, bắt đầu cứng | Thường đau về đêm | Kiểm soát đau, cử động nhẹ, xác nhận chẩn đoán |
| 2. Cứng khớp (frozen) | Cứng ở mọi hướng, cơn đau có thể giảm | Thường đỡ hơn giai đoạn 1 | Duy trì vận động, vật lý trị liệu, cân nhắc tiêm ở một số người |
| 3. Hồi phục (thawing) | Vận động dần trở lại | Thường cải thiện dần | Phục hồi tầm vận động và sức cơ |
Triệu chứng thường gặp
- Đau âm ỉ hoặc nhức sâu trong vai, đôi khi lan xuống cánh tay trên
- Cứng vai làm hạn chế cử động ở mọi hướng
- Khó giơ tay qua đầu hoặc với tay ra sau lưng
- Đau về đêm làm gián đoạn giấc ngủ
- Khởi phát từ từ, không phải do một chấn thương đột ngột
Vai đông cứng có tự hết không?
Phần lớn là có: cơn đau và tình trạng cứng thường giảm dần và hết theo thời gian, nhưng có thể mất nhiều tháng đến nhiều năm, và một số người còn hạn chế nhẹ. Thông tin của NHS cho biết vai đông cứng có thể mất vài tháng hoặc vài năm để cải thiện, nhưng cơn đau và tình trạng cứng thường sẽ hết.
Tuy vậy, chăm sóc không có nghĩa là chỉ ngồi chờ. Mục tiêu là giúp giai đoạn này dễ chịu hơn và giữ được vận động. Các bước mà NHS đưa ra bắt đầu bằng tránh các động tác gây đau và dùng thuốc giảm đau, sau đó là thuốc giảm đau mạnh hơn hoặc tiêm steroid khi cần, rồi phục hồi vận động bằng bài tập tại nhà và vật lý trị liệu, thường kéo dài ít nhất 6 tuần. Tham khảo các bài tập an toàn tại bài tập cho vai đông cứng.
Bác sĩ phân biệt vai đông cứng với các vấn đề vai khác như thế nào?
Bác sĩ sẽ kiểm tra vai cử động được bao nhiêu khi quý khách tự nâng tay và khi bác sĩ nâng giúp; với vai đông cứng, cả hai đều bị hạn chế. Còn khi rách chóp xoay (rotator cuff tear), quý khách thường không tự nâng tay lên được vì yếu, nhưng khi có người nâng giúp thì có thể lên gần hết tầm.
Bác sĩ có thể dùng X-quang, siêu âm hoặc cộng hưởng từ (MRI) để loại trừ thoái hóa khớp, rách gân hoặc nguyên nhân khác trước khi lập kế hoạch điều trị. Xem chi tiết tại vai đông cứng và rách chóp xoay khác nhau thế nào.
Vai đông cứng được điều trị như thế nào ở từng giai đoạn?
Điều trị được chọn theo giai đoạn: kiểm soát đau ở giai đoạn đầu, tập vận động xuyên suốt, và chỉ cân nhắc thủ thuật cho một số người bệnh khi cơn đau cản trở việc tập vật lý trị liệu.
1. Thuốc giảm đau và hướng dẫn sử dụng tay: tránh các động tác gây đau nhiều, nhưng không ngừng dùng tay hoàn toàn.
2. Vật lý trị liệu và bài tập tại nhà: là nền tảng của quá trình hồi phục ở mọi giai đoạn.
3. Tiêm nội khớp vai (intra-articular injection): bác sĩ y học giảm đau của chúng tôi tiêm corticosteroid cùng thuốc tê tại chỗ vào khớp vai dưới hướng dẫn hình ảnh, nhằm giảm đau ở giai đoạn đau để quý khách có thể tập luyện. Từ 15.000 THB.
4. Nút mạch vi thể qua động mạch (Transarterial Microembolization, TAME): dành cho người vẫn đau nhiều dù đã được chăm sóc như trên. Bác sĩ X-quang can thiệp Dr. Thanakrit Mangklapaiboon đưa một ống thông nhỏ qua động mạch dưới hướng dẫn X-quang để giảm các mạch máu nhỏ tăng sinh bất thường quanh bao khớp đang viêm. Bằng chứng khoa học về TAME vẫn đang được tích lũy. Từ 129.000 THB. Xem thêm tại đau vai dai dẳng và thủ thuật TAME dưới hướng dẫn hình ảnh.
Tiêm khớp và TAME đều thực hiện bằng kim hoặc ống thông nhỏ, và phần lớn người bệnh về nhà trong ngày; tuy nhiên không thủ thuật nào thay thế được việc tập luyện. Mức giảm đau khác nhau ở mỗi người, và ở nhiều người hiệu quả không kéo dài mãi. Một số ít người vẫn còn cứng vai rõ sau quá trình chăm sóc này có thể được khuyên trao đổi thêm về các lựa chọn phẫu thuật. Xem toàn bộ quá trình chăm sóc tại trang dịch vụ điều trị vai đông cứng và dịch vụ điều trị đau mạn tính.
Khi nào cần đi khám bác sĩ khẩn cấp?
Hãy đến phòng cấp cứu hoặc đi khám sớm nhất có thể nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Đau vai sau khi ngã hoặc chấn thương mạnh, đặc biệt nếu vai bị biến dạng hoặc hoàn toàn không nâng tay lên được
- Vai nóng, đỏ, sưng, hoặc sốt kèm đau vai
- Đau vai hoặc đau tay kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc buồn nôn (gọi dịch vụ cấp cứu tại nơi quý khách đang ở)
- Tay hoặc bàn tay mới xuất hiện yếu hoặc tê
- Sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc đau về đêm ở người có tiền sử ung thư
Nếu không có các dấu hiệu trên nhưng vai vẫn đau và cứng không cải thiện, hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày, quý khách nên đặt lịch khám đánh giá thông thường.
Khi nào chúng tôi có thể khuyên chưa nên làm thủ thuật?
- Đang dùng thuốc chống đông (anticoagulant) hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu mà chưa thể điều chỉnh an toàn
- Đang có nhiễm trùng, nhiễm trùng da tại vị trí làm thủ thuật, hoặc nghi ngờ nhiễm trùng khớp
- Đang mang thai, đối với các thủ thuật dùng X-quang dẫn đường như TAME
- Đái tháo đường chưa kiểm soát trước khi tiêm steroid, vì steroid có thể làm tăng đường huyết tạm thời
- Chưa xác định được nguồn gốc cơn đau, chẳng hạn có thể do rách gân hoặc đau lan từ cổ
- Kỳ vọng vượt quá khả năng của thủ thuật, ví dụ mong vai cử động hết tầm mà không cần tập luyện
- Với TAME, người có vấn đề về thận hoặc dị ứng thuốc cản quang cần được đánh giá thêm trước
Góc nhìn của bác sĩ
Tại phòng khám của chúng tôi, trước tiên chúng tôi hỏi triệu chứng bắt đầu thế nào, từ từ hay sau chấn thương, và quý khách đã kiểm tra đường huyết chưa, vì đông cứng khớp vai thường liên quan đến tiểu đường. Sau đó, chúng tôi xác nhận vai bị cứng ở mọi hướng, loại trừ rách chóp xoay và thoái hóa khớp, rồi xác định giai đoạn, vì vai đau nhiều ở giai đoạn đầu và vai cứng ở giai đoạn đông cứng cần kế hoạch khác nhau. Chúng tôi ghi lại tầm vận động bằng con số ngay từ đầu để quý khách thấy được tiến triển thực sự qua mỗi lần khám. Nếu đau về đêm khiến quý khách không ngủ và không tập được, chúng tôi cân nhắc tiêm khớp vai trước, và dành TAME cho người vẫn còn đau đáng kể sau khi đã được chăm sóc đầy đủ.
Ví dụ minh họa (giả định)
Ví dụ minh họa, không phải người bệnh thật: Một nhân viên văn phòng bị đau vai phải tăng dần trong ba tháng, đau nhiều hơn vào ban đêm, và cài dây an toàn trở nên khó khăn. Khám thấy vai hạn chế cử động ở mọi hướng, siêu âm không thấy rách gân. Kế hoạch chăm sóc gồm thuốc giảm đau, bài tập tại nhà và vật lý trị liệu, đồng thời thảo luận tiêm nội khớp như một lựa chọn cho giai đoạn đau, với tiến triển được đánh giá ở mỗi lần tái khám.
Các bước tiếp theo
1. Gửi phim chụp (kết quả X-quang, siêu âm hoặc MRI nếu có) và tóm tắt bệnh sử
2. Bác sĩ của chúng tôi xem xét thông tin và hẹn khám trực tiếp tại phòng khám
3. Quý khách nhận kế hoạch chăm sóc và báo giá bằng văn bản
4. Ngày thực hiện thủ thuật nếu phù hợp; phần lớn người bệnh về nhà trong ngày
5. Tái khám theo dõi cùng kế hoạch vật lý trị liệu tiếp theo
Vui lòng gửi kết quả chụp vai và tóm tắt bệnh sử qua WhatsApp +66 81 556 9696 (https://wa.me/66815569696) để bác sĩ của chúng tôi xem xét. Địa chỉ: Tầng 2, Phòng 214, Tòa nhà United Center, 323 đường Silom, Silom, Bang Rak, Bangkok 10500, Thái Lan, cách ga BTS Sala Daeng 5 phút đi bộ, mở cửa hằng ngày 11:00–20:00 (giờ Bangkok).
Câu hỏi thường gặp
Vai đông cứng có tự hết không?
Phần lớn là có. Cơn đau và tình trạng cứng thường giảm dần và hết theo thời gian, nhưng có thể mất nhiều tháng đến nhiều năm, và một số người còn hạn chế vận động nhẹ. Trong thời gian này, thuốc giảm đau, bài tập và vật lý trị liệu giúp dễ chịu hơn và giữ được vận động, tốt hơn là chờ đợi mà không cử động.
Mỗi giai đoạn của vai đông cứng kéo dài bao lâu?
Thời gian khác nhau rất nhiều giữa từng người. Nhìn chung, giai đoạn đau và giai đoạn cứng khớp có thể kéo dài mỗi giai đoạn vài tháng, còn giai đoạn hồi phục có thể kéo dài nhiều tháng hoặc lâu hơn, nên toàn bộ quá trình có thể tính bằng tháng hoặc bằng năm. Bác sĩ sẽ xác định quý khách đang ở giai đoạn nào để lập kế hoạch phù hợp.
Bị vai đông cứng có nên ngừng dùng tay không?
Không nên ngừng dùng tay hoàn toàn, vì ít cử động có thể làm khớp cứng hơn. Điều cần tránh là các động tác gây đau nhiều, giật mạnh vai, và cố kéo giãn đến mức quá đau. Bác sĩ và kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ xác định mức độ tập luyện phù hợp với giai đoạn của quý khách.
Vai đông cứng và rách chóp xoay khác nhau thế nào?
Cách phân biệt thực tế là vai đông cứng hạn chế cử động cả khi tự nâng tay lẫn khi có người nâng giúp, còn rách chóp xoay thường khiến quý khách không tự nâng tay được vì yếu, nhưng khi có người nâng giúp thì lên được gần hết tầm. Bác sĩ có thể xác nhận bằng siêu âm hoặc MRI trước khi lập kế hoạch điều trị.
Điều trị vai đông cứng chi phí bao nhiêu, bảo hiểm có chi trả không?
Tiêm nội khớp vai có giá từ 15.000 THB, và TAME từ 129.000 THB. Phí chụp chiếu được báo sau khi bác sĩ đánh giá, phí tư vấn được xác nhận khi quý khách đặt lịch, và giá cuối cùng được xác nhận bằng báo giá văn bản sau buổi tư vấn. Chúng tôi chuẩn bị hồ sơ y tế để quý khách tự nộp yêu cầu bồi thường cho công ty bảo hiểm; mức chi trả tùy theo hợp đồng của quý khách.
Vai đông cứng có phải do ít cử động tay gây ra không?
Việc không cử động tay sau chấn thương hoặc phẫu thuật có thể là một yếu tố khởi phát, nhưng nhiều trường hợp vai đông cứng xuất hiện mà không rõ nguyên nhân, và có thể liên quan đến bệnh đái tháo đường. Vì vậy, bị vai đông cứng không có nghĩa là quý khách đã làm gì sai. Điều thực sự hữu ích là chẩn đoán rõ ràng và bắt đầu chăm sóc phù hợp với giai đoạn sớm.
Tài liệu tham khảo
Lưu Ý Y Khoa
Bài viết này chỉ mang tính thông tin chung và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu triệu chứng nặng, thay đổi nhanh hoặc cấp bách, hãy đi khám ngay.
Kết quả có thể khác nhau ở mỗi người. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi điều trị.
Quý khách muốn biết kế hoạch chăm sóc nào phù hợp với mình?
Chia sẻ triệu chứng, tiền sử sức khỏe, thuốc đang dùng hoặc các thủ thuật đã thực hiện trước đây và mục tiêu cá nhân của Quý khách. Đội ngũ của chúng tôi có thể hỗ trợ sắp xếp buổi đánh giá y khoa.
Tư vấn cùng YOUNIFY Clinic