ก้อนไทรอยด์ต้องผ่าตัดไหม เมื่อไหร่ควรผ่า เมื่อไหร่แค่ติดตาม

ก้อนไทรอยด์ต้องผ่าตัดไหม คำตอบตรง ๆ

ไม่ใช่ทุกก้อนไทรอยด์ที่ต้องผ่าตัด ก้อนส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็ง และถ้าก้อนยังเล็ก ไม่มีอาการ ผลเจาะตรวจบอกว่าไม่ใช่มะเร็ง การนัดติดตามด้วยอัลตราซาวด์เป็นทางเลือกที่ยอมรับกันในทางการแพทย์ การผ่าตัดจะจำเป็นเมื่อมีข้อบ่งชี้ชัดเจนเท่านั้น

ปัญหาคือหลายคนได้ยินคำว่า ก้อนที่คอ แล้วคิดถึงห้องผ่าตัดทันที ทั้งที่ในความเป็นจริงแพทย์ต้องตอบคำถามสามข้อก่อน คือ ก้อนนี้เป็นมะเร็งหรือไม่ ก้อนนี้ทำให้เกิดอาการหรือไม่ และก้อนนี้ทำงานผลิตฮอร์โมนผิดปกติหรือไม่ คำตอบของสามข้อนี้เป็นตัวกำหนดแนวทางเกือบทั้งหมด

ถ้ายังไม่ได้เจาะตรวจหรือยังไม่รู้ผลอัลตราซาวด์ ควรอ่านลำดับการตรวจก่อนใน ตรวจพบก้อนไทรอยด์แล้วทำยังไงต่อ เพราะการตัดสินใจเรื่องผ่าตัดจะมีความหมายก็ต่อเมื่อรู้ผลการวินิจฉัยแล้ว

เมื่อไหร่ที่การผ่าตัดคือคำตอบที่ถูกต้อง

การผ่าตัดมีที่ทางของมันอย่างชัดเจน เมื่อมีหลักฐานว่าก้อนเป็นมะเร็งหรือมีความเสี่ยงสูงมากที่จะเป็นมะเร็ง เมื่อก้อนใหญ่จนกดเบียดอวัยวะข้างเคียง เมื่อก้อนยื่นลงไปหลังกระดูกหน้าอก หรือเมื่อก้อนผลิตฮอร์โมนเกินจนควบคุมไม่ได้ ในสถานการณ์เหล่านี้การเลี่ยงผ่าตัดไม่ได้ช่วยผู้ป่วย

แนวทางของ American Thyroid Association วางกรอบเรื่องนี้ไว้ค่อนข้างชัด โดยให้น้ำหนักกับผลเจาะตรวจด้วยเข็มเล็ก ลักษณะที่เห็นจากอัลตราซาวด์ และอาการของผู้ป่วยประกอบกัน ไม่ได้ตัดสินจากขนาดก้อนอย่างเดียว

• ผลเจาะตรวจยืนยันว่าเป็นมะเร็งไทรอยด์ หรือผลออกมาในกลุ่มที่สงสัยมะเร็งสูง
• อัลตราซาวด์เห็นลักษณะที่น่ากังวล เช่น ขอบก้อนไม่เรียบ มีหินปูนจุดเล็ก ๆ หรือมีต่อมน้ำเหลืองที่คอผิดปกติร่วมด้วย
• ก้อนโตจนกดหลอดลมหรือหลอดอาหาร ทำให้หายใจลำบาก กลืนติด หรือรู้สึกแน่นคอเวลานอนราบ
• ก้อนหรือคอพอกที่ยื่นลงไปหลังกระดูกหน้าอก ซึ่งติดตามด้วยอัลตราซาวด์ได้ยากและมีโอกาสกดเบียดเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
• ก้อนที่ผลิตฮอร์โมนเกินและควบคุมด้วยยาไม่ได้ผลดี หรือผู้ป่วยไม่เหมาะกับการรักษาด้วยไอโอดีนรังสี
• เสียงแหบที่เกิดขึ้นใหม่ร่วมกับก้อนที่โตเร็ว ซึ่งต้องประเมินอย่างเร่งด่วน

ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มนี้ บทความนี้ไม่ได้ต้องการชวนให้ลังเล การผ่าตัดโดยศัลยแพทย์ที่ทำหัตถการนี้เป็นประจำคือแนวทางมาตรฐาน และการเลื่อนออกไปเรื่อย ๆ มีแต่ทำให้การรักษายากขึ้น

จุดที่ต้องย้ำคือ การจี้ก้อนไทรอยด์ด้วยคลื่นความถี่วิทยุ (RFA) ใช้กับก้อนที่ผลเจาะตรวจยืนยันแล้วว่าไม่ใช่มะเร็งเท่านั้น ไม่ใช่ทางเลือกแทนการผ่าตัดในผู้ป่วยมะเร็งไทรอยด์ และไม่ควรนำมาใช้เมื่อยังไม่ทราบผลการวินิจฉัย

เมื่อไหร่ที่ยังไม่ต้องผ่าตัด

ถ้าก้อนไม่ใหญ่ ไม่มีอาการ ผลเจาะตรวจบอกว่าไม่ใช่มะเร็ง และการทำงานของต่อมไทรอยด์ปกติ แนวทางที่แนะนำคือการติดตามด้วยอัลตราซาวด์ตามนัด ไม่ใช่การผ่าตัด นี่คือการเฝ้าดูอย่างมีแบบแผน ไม่ใช่การปล่อยทิ้ง

เหตุผลอยู่ที่ตัวเลขพื้นฐาน อัลตราซาวด์ตรวจพบก้อนไทรอยด์ได้ในผู้ใหญ่ราวครึ่งหนึ่ง แต่มีเพียงราว 5% ที่เป็นมะเร็ง ถ้าผ่าตัดทุกก้อนที่ตรวจเจอ คนจำนวนมากจะได้แผลเป็นและความเสี่ยงจากการดมยาสลบไปโดยไม่ได้ประโยชน์

ก้อนที่ไม่ใช่มะเร็งจำนวนหนึ่งโตช้ามากหรือแทบไม่โตเลย บางก้อนเป็นถุงน้ำที่ยุบลงได้เอง การรู้ว่าก้อนของตัวเองเป็นชนิดไหนช่วยลดความกังวลได้มาก อ่านเพิ่มเติมเรื่องชนิดของก้อนได้ที่ ก้อนที่คอและก้อนไทรอยด์เกิดจากอะไร

• ก้อนเล็ก ไม่คลำได้ชัด และไม่ทำให้เกิดอาการใด ๆ
• ผลเจาะตรวจอยู่ในกลุ่มไม่ใช่มะเร็ง และภาพอัลตราซาวด์ไม่มีลักษณะน่ากังวล
• ผลเลือดการทำงานของต่อมไทรอยด์อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ก้อนคงที่เมื่อเทียบภาพอัลตราซาวด์ครั้งก่อนกับครั้งล่าสุด

สิ่งที่ต้องแลกกับการติดตามคือวินัยในการมาตามนัด ถ้าเลือกเฝ้าดูแล้วหายไปหลายปีโดยไม่ตรวจซ้ำ ก็จะไม่รู้ว่าก้อนเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ แพทย์มักนัดอัลตราซาวด์ซ้ำเป็นระยะ และจะปรับความถี่ตามลักษณะก้อนของแต่ละคน

กลุ่มก้ำกึ่ง ก้อนไม่ใช่มะเร็งแต่รบกวนชีวิต

กลุ่มที่ตัดสินใจยากที่สุดคือคนที่ผลเจาะตรวจบอกว่าไม่ใช่มะเร็ง แต่ก้อนใหญ่พอจะเห็นได้เวลากลืน รู้สึกแน่นคอ ระคายคอเรื้อรัง หรือกระทบความมั่นใจ ในอดีตทางเลือกมีแค่ทนอยู่กับมัน หรือผ่าตัดเอาต่อมออกไปหนึ่งข้าง

ปัจจุบันมีทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดเพิ่มเข้ามา การจี้ก้อนด้วยคลื่นความถี่วิทยุใช้เข็มขนาดเล็กสอดผ่านผิวหนังภายใต้การนำทางด้วยอัลตราซาวด์ เพื่อทำให้เนื้อก้อนฝ่อลง โดยเก็บเนื้อไทรอยด์ส่วนที่ดีไว้ ข้อมูลจากงานวิจัยพบว่าก้อนที่ไม่ใช่มะเร็งมักมีปริมาตรลดลงราว 50 ถึง 80% ในช่วง 6 ถึง 12 เดือนแรก แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล ขนาดและชนิดของก้อน

มีการศึกษาแบบสุ่มเปรียบเทียบการจี้ก้อนกับการเฝ้าติดตามเฉย ๆ ในก้อนที่ไม่ใช่มะเร็งและไม่ผลิตฮอร์โมนเกิน ผลชี้ว่ากลุ่มที่ได้รับการจี้ก้อนมีปริมาตรก้อนลดลงมากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่กลุ่มเฝ้าติดตามก้อนแทบไม่เปลี่ยน ข้อมูลนี้ช่วยให้ผู้ป่วยที่มีอาการแต่ยังไม่อยากผ่าตัดมีทางเลือกที่สาม

ทางเลือกนี้ไม่ได้เหมาะกับทุกคน ก้อนบางลักษณะยังตอบสนองกับการผ่าตัดได้ดีกว่า และก้อนที่ยังไม่มีผลเจาะตรวจยืนยันว่าไม่ใช่มะเร็งไม่ควรจี้ รายละเอียดการเปรียบเทียบแบบชนต่อชนอยู่ใน จี้ก้อนไทรอยด์ (RFA) เทียบกับการผ่าตัด

สิ่งที่ต้องแลกเมื่อเลือกผ่าตัด

การผ่าตัดไทรอยด์เป็นหัตถการที่ทำกันอย่างแพร่หลายและปลอดภัยในมือศัลยแพทย์ที่ชำนาญ แต่ก็มีต้นทุนที่ผู้ป่วยต้องรับไว้จริง สามอย่างที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจคือ แผลเป็นที่คอ การดมยาสลบ และผลต่อฮอร์โมนในระยะยาว

แผลผ่าตัดอยู่บริเวณคอด้านหน้า ส่วนใหญ่จางลงตามเวลาและวางไว้ตามรอยพับของผิวหนัง แต่ก็เป็นแผลถาวรที่มองเห็นได้ในบางมุมหรือบางสภาพแสง คนไข้แต่ละคนหายแตกต่างกัน บางคนมีแผลนูนมากกว่าคนอื่น

ประเด็นที่มักไม่ถูกพูดถึงมากพอคือเรื่องฮอร์โมน การทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบพบว่า หลังตัดต่อมไทรอยด์ออกหนึ่งข้าง ผู้ป่วยราว 30% เกิดภาวะไทรอยด์ต่ำ และประมาณ 1 ใน 4 ต้องกินฮอร์โมนทดแทนต่อเนื่องระยะยาว หมายความว่าการผ่าตัดครั้งเดียวอาจเปลี่ยนเป็นการรักษาที่ต้องดูแลไปตลอด

นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงเฉพาะของบริเวณคอ เช่น เสียงเปลี่ยนหรือเสียงแหบจากการระคายเคืองเส้นประสาทที่ควบคุมกล่องเสียง และระดับแคลเซียมในเลือดลดลงชั่วคราวถ้ามีการรบกวนต่อมพาราไทรอยด์ ความเสี่ยงเหล่านี้พบไม่บ่อยและส่วนใหญ่เป็นชั่วคราว แต่ต้องอยู่ในสมการการตัดสินใจ ไม่ใช่ถูกละไว้

ข้อความนี้ไม่ได้มีเจตนาให้กลัวการผ่าตัด ถ้าก้อนเป็นมะเร็งหรือกดเบียดจนหายใจไม่สะดวก ประโยชน์ของการผ่าตัดมากกว่าต้นทุนเหล่านี้อย่างชัดเจน แต่ถ้าก้อนไม่ใช่มะเร็งและอาการยังพอทนได้ ต้นทุนเหล่านี้คือเหตุผลว่าทำไมการเฝ้าติดตามหรือทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดจึงสมเหตุสมผล

สรุปแนวทางตามสถานการณ์

ตารางด้านล่างสรุปภาพรวมว่าสถานการณ์แบบไหนมักนำไปสู่แนวทางใด ใช้เป็นกรอบความเข้าใจก่อนคุยกับแพทย์เท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยแทนการตรวจจริง เพราะรายละเอียดของแต่ละคนต่างกันมาก

ข้อสังเกตสำคัญคือ แถวสุดท้ายเป็นแถวที่คนพลาดบ่อยที่สุด การตัดสินใจเรื่องผ่าตัดหรือไม่ผ่าตัดก่อนที่จะรู้ผลเจาะตรวจ คือการเดาบนข้อมูลที่ไม่ครบ

คำถามที่ควรถามก่อนตัดสินใจ

ผู้ป่วยที่ถามคำถามชัดเจนมักได้คำตอบที่ใช้ตัดสินใจได้จริง ลองจดคำถามเหล่านี้ไปคุยกับแพทย์ในนัดถัดไป และขอให้ตอบเป็นภาษาที่เข้าใจได้ ไม่ใช่ศัพท์เทคนิคอย่างเดียว

• ผลเจาะตรวจของฉันจัดอยู่ในกลุ่มไหน และหมายความว่าอย่างไรในทางปฏิบัติ
• ถ้าไม่ผ่าตัดตอนนี้ ความเสี่ยงที่แท้จริงคืออะไร และต้องมาตรวจซ้ำถี่แค่ไหน
• อาการที่ฉันมีเกิดจากก้อนนี้จริงหรือไม่ หรืออาจมาจากสาเหตุอื่น
• ถ้าผ่าตัด จะตัดออกข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง และโอกาสที่ฉันจะต้องกินฮอร์โมนทดแทนเป็นเท่าไร
• ฉันเข้าเกณฑ์ของทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัดหรือไม่ ถ้าไม่ เพราะอะไร

ที่ YOUNIFY Clinic ทีมแพทย์จะทบทวนผลอัลตราซาวด์และผลเจาะตรวจร่วมกับอาการของคุณก่อน แล้วจึงอธิบายว่าเคสนี้ควรผ่าตัด ควรติดตาม หรือเหมาะกับการจี้ก้อน สำหรับผู้ที่เข้าเกณฑ์ การจี้ก้อนไทรอยด์มีราคาเริ่มต้น 79,000 บาท คลินิกอยู่ที่ชั้น 2 ห้อง 214 อาคารยูไนเต็ด เซ็นเตอร์ 323 ถนนสีลม บางรัก กรุงเทพฯ ใกล้ BTS ศาลาแดง เปิดทุกวัน 11:00 ถึง 20:00 น. โทร 081-556-9696 หรือ LINE @younifyclinic

หากผลตรวจชี้ว่าเป็นมะเร็งหรือสงสัยมะเร็ง ทีมแพทย์จะแนะนำแนวทางการผ่าตัดและส่งต่อให้เหมาะสม เพราะนั่นคือแนวทางที่ถูกต้องสำหรับกรณีนั้น