Đau thần kinh tọa (đau dây thần kinh tọa): bệnh là gì và điều trị như thế nào

Đau thần kinh tọa là gì?

Đau thần kinh tọa tự nó không phải là một chẩn đoán — đó là một nhóm triệu chứng cho chúng ta biết dây thần kinh tọa đang bị quấy nhiễu. Dấu hiệu đặc trưng là cơn đau lan từ thắt lưng hoặc mông xuống một chân, thường chỉ ở một bên.

Dây thần kinh tọa là dây thần kinh lớn nhất của cơ thể. Nó được hình thành từ các rễ thần kinh ở đoạn thấp của cột sống (L4–S3), chạy qua vùng mông rồi xuống dọc theo chân. Khi có thứ gì đó chèn ép hoặc kích thích các rễ thần kinh này hay chính dây thần kinh, tín hiệu đau truyền dọc theo đường đi đó, gây khó chịu từ mông qua mặt sau đùi và bắp chân xuống tới bàn chân. Vì đau thần kinh tọa là một triệu chứng chứ không phải một bệnh, việc xác định nguyên nhân nền tảng là chìa khóa để chăm sóc đúng cách.

Triệu chứng của đau thần kinh tọa là gì?

Đặc điểm nhận diện của đau thần kinh tọa là cơn đau lan theo một đường xuống một chân, thường nặng hơn khi ngồi lâu, ho, hắt hơi hoặc rặn. Cơn đau có thể đi kèm tê, châm chích hoặc yếu chi, và mức độ khác nhau tùy từng người.

Hãy đi khám khẩn nếu bạn xuất hiện yếu chân tiến triển nhanh, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, tê quanh mông và cơ quan sinh dục (vùng yên ngựa), hoặc đau dữ dội sau chấn thương — đây có thể là dấu hiệu của một tình trạng cần được xử trí kịp thời.

Những đặc điểm thường gặp bao gồm:

• Đau lan từ thắt lưng hoặc mông xuống mặt sau đùi, bắp chân hoặc bàn chân, thường ở một bên
• Cảm giác đau rát bỏng, đau nhói lan, hoặc như điện giật, khác hẳn cơn đau mỏi cơ thông thường
• Tê hoặc cảm giác kim châm dọc theo chân
• Đau nặng hơn khi ngồi lâu, cúi người, ho, hắt hơi hoặc rặn
• Trong một số trường hợp, yếu ở chân hoặc bàn chân, hoặc khó nhấc bàn chân lên

Nguyên nhân gây đau thần kinh tọa là gì?

Nguyên nhân thường gặp nhất là thoát vị đĩa đệm chèn ép một rễ thần kinh. Các nguyên nhân khác gồm ống sống thu hẹp theo tuổi và cơ hình lê căng cứng chèn ép dây thần kinh. Những yếu tố này cũng có thể xuất hiện cùng lúc:

• Thoát vị đĩa đệm thắt lưng: khi nhân đĩa đệm lồi ra và chèn ép một rễ thần kinh thắt lưng — nguyên nhân hay gặp nhất của đau thần kinh tọa. Mời đọc thêm ở bài thoát vị đĩa đệm thắt lưng.
• Hẹp ống sống: khoang quanh các rễ thần kinh bị thu hẹp, thường gặp hơn khi tuổi cao.
• Hội chứng cơ hình lê: cơ hình lê ở vùng mông bị căng cứng hoặc co thắt, kích thích hoặc chèn ép dây thần kinh tọa khi dây thần kinh chạy ngang qua gần đó.
• Các yếu tố nguy cơ khác: ngồi lâu, nâng vác nặng sai tư thế, thừa cân, mang thai, và thoái hóa cột sống theo tuổi.

Đau thần kinh tọa được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán bắt đầu bằng việc hỏi bệnh sử và thăm khám lâm sàng bởi đội ngũ bác sĩ của chúng tôi để đánh giá kiểu đau, sức cơ, cảm giác và phản xạ. Chẩn đoán hình ảnh chỉ được cân nhắc sau đó cho những người thực sự cần.

Thông thường, bác sĩ thực hiện nghiệm pháp nâng chân duỗi thẳng và khám thần kinh ở chân để xác định rễ thần kinh nào đang bị ảnh hưởng. Nếu triệu chứng không cải thiện như mong đợi, nếu có yếu chi, hoặc nếu nguyên nhân cần được xem xét kỹ hơn, chụp MRI có thể được khuyến nghị vì nó cho thấy rõ đĩa đệm và các rễ thần kinh. Đôi khi chụp X-quang hoặc đo dẫn truyền thần kinh được bổ sung. Chẩn đoán hình ảnh được dùng để xác nhận nguyên nhân và nhắm đúng kế hoạch điều trị — không phải ai cũng cần chụp MRI ngay từ đầu.

Các lựa chọn điều trị đau thần kinh tọa là gì?

Phần lớn đau thần kinh tọa được chăm sóc bằng các biện pháp bảo tồn, không phẫu thuật trước tiên. Nếu triệu chứng vẫn ảnh hưởng đến cuộc sống, tiêm dưới hướng dẫn hình ảnh có thể được cân nhắc để giúp giảm đau, và phẫu thuật được giữ lại như phương án cuối cùng chỉ khi thật sự cần thiết.

1) Điều trị bảo tồn (bước đầu tiên): phần lớn mọi người cải thiện dần nhờ điều chỉnh hoạt động, tránh các tư thế làm nặng thêm triệu chứng, vật lý trị liệu và bài tập tăng cường nhóm cơ trung tâm (core), cùng thuốc giảm đau hoặc kháng viêm theo chỉ định. Đây thường là điểm khởi đầu trong vài tuần đầu tiên.

2) Tiêm dưới hướng dẫn hình ảnh để giúp giảm đau: nếu triệu chứng kéo dài sau điều trị bảo tồn, các bác sĩ y học giảm đau của chúng tôi có thể cân nhắc tiêm steroid ngoài màng cứng (ESI) hoặc tiêm chọn lọc rễ thần kinh, dưới hướng dẫn X-quang hoặc siêu âm. Đây là những thủ thuật chỉ dùng kim, thực hiện không cần phẫu thuật, dưới sự chăm sóc của đội ngũ bác sĩ với trang thiết bị đạt chuẩn quốc tế, và phần lớn người bệnh về nhà trong ngày. Mời đọc thêm ở bài tiêm steroid ngoài màng cứng (ESI).

3) Phẫu thuật (phương án cuối cùng): dành cho những trường hợp có dấu hiệu thần kinh cần xử trí kịp thời, yếu chi tiến triển, hoặc triệu chứng không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác. Đội ngũ bác sĩ của chúng tôi luôn đánh giá mức độ phù hợp theo từng cá nhân trước.

Nếu bạn cũng đang bị đau lưng kéo dài, mời xem bài tổng quan về đau lưng mạn tính.

Các động tác kéo giãn nhẹ nhàng có thể giúp giảm đau thần kinh tọa

Kéo giãn nhẹ nhàng có thể giúp thư giãn các cơ quanh vùng hông và giảm sức căng lên dây thần kinh ở một số người. Hãy chuyển động chậm rãi, không bao giờ gắng ép một động tác kéo giãn, và dừng ngay nếu cơn đau tăng lên. Nếu việc kéo giãn làm cơn đau lan xuống chân, cảm giác tê hoặc yếu chi nặng hơn, hãy dừng lại và tham khảo ý kiến đội ngũ bác sĩ của chúng tôi trước. Kéo giãn là bước tự chăm sóc ban đầu, không phải phương pháp điều trị nguyên nhân nền tảng. Một số động tác kéo giãn khởi đầu nhẹ nhàng gồm:

• Kéo giãn cơ hình lê (tư thế vắt chân hình số bốn): nằm ngửa, bắt chéo cổ chân bên đau qua đầu gối chân đối diện, rồi nhẹ nhàng kéo đùi về phía ngực; giữ 20–30 giây.
• Kéo gối về ngực: nằm ngửa, từ từ kéo một bên gối về phía ngực, giữ lại, rồi đổi bên.
• Vận động nhẹ vùng thắt lưng: chuyển động chậm trong biên độ không gây đau.

Tóm lại

Việc chăm sóc đau thần kinh tọa tại YOUNIFY Clinic thuộc dịch vụ Y học giảm đau của chúng tôi, nơi xử trí đau lưng và đau lan xuống chân bằng các thủ thuật qua kim, không phẫu thuật, dưới hướng dẫn hình ảnh và dưới sự chăm sóc của đội ngũ bác sĩ. Để biết triệu chứng của bạn có phù hợp với hướng tiếp cận này hay không, mời liên hệ với chúng tôi để sắp xếp buổi đánh giá ban đầu. Kết quả khác nhau tùy từng người.